Zjarr i shenjtë nën hije: Mesha e Shkodrës që iu përgjigj zgjedhës së komunizmit
Shkodër, 4 Nëntor 1990. Një datë e gdhendur jo vetëm në kalendarin fetar, por edhe në historinë politike shqiptare. Në varrezat e vjetra katolike të Shkodrës, para qindra katolikësh dhe besimtarësh të feve të tjera, u kremtua Mesha e parë publike pas 23 vitesh ndalim brutal të fesë nga regjimi komunist. Kjo ngjarje nuk ishte thjesht një akt kthimi në normalitetin fetar; ajo ishte shkëndija e parë e guximit civil që paralajmëroi fundin e një diktature gjysmëshekullore.
Kthimi fatal në altar
Kthimi në altar ishte një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj shpalljes së Shqipërisë si “shteti i parë ateist në botë” (1967). Siç dëshmon historia, katolikë dhe jo-katolikë shqiptarë u mblodhën spontanisht në varrezat e vjetra katolike në Shkodër, Shqipëri. Ata shpresonin që prifti i mbijetuar të celebronte Meshën e Shenjtë. Duke qenë se qeveria komuniste kishte vrarë dhe dënuar pjesën më të madhe të klerit dhe laikëve, dhe më pas e kishte ndaluar fenë në vitin 1967, kjo ngjarje mund të ishte fatale.
Figura qendrore e kësaj drame historike ishte At Simon Jubani (1927–2014), i cili mbijetoi 26 vjet burg dhe internim.
Prifti i guximshëm, At Simon Jubani, mbërriti, improvizoi një altar dhe solli një Meshar (Missal), kryq dhe veshmbathje që i kishte mbajtur fshehur për dekada.
Momenti ishte aq i rrezikshëm sa shëmbëllen me kohërat e krishterimit të hershëm në katakombe. Për shkak të rrezikut të ndërhyrjes së dhunshme të forcave të Sigurimit, një prift tjetër ishte në gatishmëri: Duke e ditur se prifti mund të vritej gjatë Meshës, At Robert Ashta OFM vendosi gjithashtu të vishte veshmbathjet liturgjike, me qëllim që të ishte aty për të përfunduar Meshën, nëse do të ishte e nevojshme. Falë Zotit askush nuk u vra.
Mesha tradicionale si simbol i rezistencës
Një detaj i rëndësishëm, dhe një dëshmi e heroizmit të këtij kleri, lidhet me formën e Meshës: Kjo Meshë e parë publike u kremtua në latinisht, sipas Ritit Romak Tradicional, sepse asnjëri nga priftërinjtë e mbijetuar nuk e njihte Meshën e Re, e cila kishte dalë në vitin 1970.
Për dekada, këta priftërinj kishin qenë të izoluar në ferrin e burgjeve, duke mbajtur gjallë traditën dhe ritin që kishin mësuar përpara vitit 1967. Ritmi i lashtë i latinishtes, i heshtur për vite, u kthye në një himn lirie, duke simbolizuar një trashëgimi që nuk mund të zhdukej as me hekur.
Qëndresa e Kishës si pararendëse e rënies
Kjo Meshë nuk ishte e izoluar; ajo ishte pjesë e një historie më të gjerë të qëndresës. Studiuesi i shquar i historisë së komunizmit, Prof. Dr. Arshi Pipa, theksonte rolin e pakthyeshëm të intelektualëve katolikë dhe klerit në ruajtjen e identitetit kulturor e kombëtar gjatë periudhës më të errët. Për regjimin, klerikët si At Simon Jubani, Dom Zef Pllumi apo klerikët martirë si Ipeshkvi Vinçenc Prennushi, përfaqësonin thelbin e rezistencës që nuk u asimilua kurrë plotësisht.
Ata që mbijetuan burgjet, dëshmuan se fuqia shpirtërore ishte më e madhe se fuqia e tankeve. Historiani Prof. Charles King, në studimet e tij mbi Ballkanin, shpesh nënvizon se fundi i regjimeve totalitare në Europën Lindore u parapri nga ringjallja e shoqërisë civile, ku kishat – katolike, ortodokse dhe komunitetet muslimane – luajtën një rol jetik si streha të identitetit dhe kundërshtimit moral.
Kjo ngjarje e Shkodrës shënoi kthesën. Pak kohë pas kësaj, protesta masive u organizuan në të gjithë vendin dhe Komunizmi u shemb muajin pasues, Dhjetor.
Si përfundim, ajo që nisi me një Mesë të heshtur, në rrezik vdekjeje, në një varrezë, u bë një deklaratë publike: Mesha e Shenjtë ishte një nga ngjarjet e para që shënuan fundin e Komunizmit në Shqipëri! Ishte dëshmia se besimi, i mbyllur dhe i persekutuar për mbi dy dekada, ishte forca lëvizëse që, pasi fitoi lirinë e shprehjes, hapi rrugën drejt lirisë kombëtare.
