Në veprën e tij madhore “Scanderbeg: A History of George Castriota and the Albanian Resistance to Ottoman Expansion in the Fifteenth Century”, historiani Dr. A. K. Brackob e rishikon qëndresën shqiptare ndaj Perandorisë Osmane përmes një këndvështrimi që shkon përtej religjionit apo ambicieve personale. Sipas tij, motivet që shtynë Gjergj Kastriotin – Skënderbeun drejt rebelimit nuk ishin fetare, as të natyrës së përfitimit material, por burojnë nga një ndjenjë e thellë bashkimi kulturor, lirie dhe dashurie për atdheun – vlera që sot njihen si përbërës të hershëm të ndërgjegjes kombëtare.
Dr. Brackob thekson se lëvizja e Skënderbeut nuk ishte një kryqëzatë, siç është paraqitur shpesh nga kronikanët evropianë të kohës, dhe as një akt oportunizmi. Ajo ishte, përkundrazi, një shprehje e vetëdijes etnike dhe kulturore që bashkonte shqiptarët e besimeve të ndryshme në një qëllim të vetëm: mbrojtjen e tokës dhe mënyrës së tyre të jetesës. “As kryqi, as gjysmëhëna nuk mund të zëvendësonin këtë frymë etnike,” shkruan ai, duke nënvizuar se besnikëria e shqiptarëve nuk lidhej me fenë, por me atdheun.
Kjo qasje gjen mbështetje edhe tek vëzhgimet e udhëtarit anglez John Cam Hobhouse, i cili në fillim të shekullit XIX shkruante se shqiptarët “frymëzohen nga një ndjenjë e fortë pavarësie dhe dashurie për vendin e tyre, e pranishme në të gjithë popullin.” Ky përshkrim, sipas Brackob, dëshmon vazhdimësinë e një ethosi të veçantë shqiptar – të ndërtuar mbi gjuhën, zakonet dhe besnikërinë ndaj truallit – i cili kishte qenë shtysa e vërtetë e kryengritjes së Skënderbeut.
Ndryshe nga narrativat tradicionale perëndimore, që konfliktin e vendosin në korniza fetare apo feudale, Dr. Brackob e sheh Skënderbeun në një kontekst më të gjerë historik, si pjesë e përpjekjeve të popujve për të ruajtur autonominë e tyre kulturore përballë pushteteve përthithëse perandorake. Në këtë kuptim, ai e paraqet Skënderbeun si një paralajmërues të patriotizmit modern, një udhëheqës tek i cili përpunohet ndjenja e përbashkësisë kombëtare – një ide që në Evropë do të merrte trajta të plota vetëm disa shekuj më vonë.
Qasje të ngjashme ndeshen edhe tek autorë si Fan Noli, në veprën “Historia e Skënderbeut, Kryezotit të Arbërisë (1405-1468) -1947, ku Skënderbeu përshkruhet si “mishërimi i një ndërgjegjeje kombëtare të parakohshme”, apo Franz Babinger, i cili e cilëson atë “një kampion të pavarësisë më shumë se të fesë”. Po kështu, C. E. Bosworth dhe Edwin Jacques theksojnë se udhëheqja e tij i kapërceu kufijtë fetarë, duke bashkuar një popull të përcaktuar nga gjuha dhe territori, jo nga besimi.
Në të njëjtën frymë, Schmitt – “Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan” thekson se raporti i Skënderbeut me sulltanët Murad II dhe Mehmed II mbetet kompleks dhe i paqartë, por motivet e tij të thella lidhen me nderin dhe hakmarrjen, më shumë sesa me ideologjinë apo përkatësinë fetare. Kjo e bën kryengritjen shqiptare një përjashtim të rrallë në Ballkan, ku konfliktet shpesh mbështeteshin mbi boshtin fetar.
Të dy studiuesit arrijnë në një përfundim të përbashkët: Skënderbeu ishte udhëheqës që mishëronte frymën e traditës dhe dinjitetit shqiptar, një figurë që parapriu konceptet e vonshme të nacionalizmit dhe patriotizmit modern. Kryengritja e tij, ndonëse e lindur nga realitetet feudale të shekullit XV, shënoi lindjen e një vetëdije etnike dhe morale, që mbeti gjallë ndër shekuj në kujtesën historike të popullit shqiptar.
Në këtë kuptim, qëndrimi i tij ndaj Perandorisë Osmane nuk ishte një përplasje thjesht politike, por një përpjekje për të ruajtur identitetin, nderin dhe zakonet shqiptare – themele që përbëjnë edhe sot kodin kulturor të kombit.
Ashtu siç e përmbyll Brackob: “Lufta e Skënderbeut nuk ishte vetëm për mbijetesë, por për dinjitetin e një populli që refuzoi të nënshtrohej.”
Dr. A. K. Brackob e paraqet Skënderbeun jo thjesht si një figurë ushtarake, por si simbolin e gjallë të identitetit shqiptar, i cili parapriu konceptin e nacionalizmit. Kryengritja e tij, në këtë dritë, nuk është vetëm një faqe heroike e historisë, por një nga shembujt më të hershëm të rezistencës së ushqyer nga parimet që sot njohim si patriotizëm./Përgatiti Elis Buba/ usalbanianmediagroup.com
