Në dekadat e fundit, analiza gjenetike e popullsive të Ballkanit ka hapur një kapitull të ri në studimet historike dhe antropologjike. Përtej debateve nacionaliste dhe interpretimeve ideologjike, ADN-ja po ofron gjithnjë e më shumë të dhëna konkrete mbi lidhjet biologjike, lëvizjet demografike dhe vazhdimësinë e popullsive në hapësirën ballkanike. Këto analiza vijnë më një qartësi interpretative të lexueshme nga cdo indivit që dëshiron të njohë më thellë rrenjët e tij, në transparencë të plotë shkencore. Një nga rastet më interesante është ai i arvanitasve të Greqisë, një komunitet historikisht i njohur për origjinën e tij shqiptare, por i integruar prej shekujsh në shtetin dhe kulturën greke, aq sa sot idividë të vecantë ngulmojnë të identifikohen si grekë etnikë.
Rezultatet e fundit të modelimeve gjenetike G25 dhe Eurogenes K13 tregojnë qartë se ADN-ja e arvanitasve ruan një afri të jashtëzakonshme me shqiptarët modernë dhe me popullsitë paleo-ballkanike të lidhura me Ilirët dhe Trakët. Këto analiza nuk janë thjesht interpretime emocionale apo folklorike, por produkte të krahasimeve statistikore mbi distancat gjenetike dhe përbërjen autosomale të popullsive moderne dhe antike.
Arvanitasit dhe afria e drejtpërdrejtë me shqiptarët
Një nga elementët më domethënës të analizës janë distancat gjenetike moderne. Në kalkulatorët G25, sa më e vogël të jetë distanca numerike, aq më e afërt është lidhja biologjike mes mostrës dhe popullsisë referuese.
Në rastin e mostrës “Arvanite_Argolis”, rezultatet tregojnë se afritë më të mëdha janë me shqiptarët e Medvegjës, Kosovës dhe Shqipërisë Veriore. Vetëm pas tyre shfaqen popullsitë greke të Tesalisë dhe Beotisë. Edhe në modelimin e dytë, të quajtur “Arvanite_Argolis_scaled_simulated”, afria më e vogël absolute rezulton me etnosin shqiptar në përgjithësi, e ndjekur nga grupet Gegë dhe Toskë.
Ky fakt ka rëndësi të madhe shkencore. Ai tregon se, pavarësisht shekujve të integrimit në Greqi, arvanitasit ruajnë ende një bërthamë gjenetike tepër të afërt me trungun shqiptar. Në terma antropologjikë, kjo përforcon tezën historike se migrimet arvanitase drejt Greqisë mesjetare nuk përfaqësonin një popullsi të shkëputur etnikisht nga shqiptarët, por pikërisht degë të së njëjtës bazë etno-gjuhësore.
Megjithatë, rezultatet nuk mbështesin interpretimin ekstrem sipas të cilit arvanitasit “nuk kanë lidhje me grekët”. Përkundrazi, distancat relativisht të vogla me grekët kontinentalë dëshmojnë për një ndërthurje të gjatë biologjike në hapësirën e Ballkanit Jugor. Kjo është krejtësisht normale për popullsi që kanë bashkëjetuar për shekuj në territore fqinjësore.
Komponenti ilir si shtylla kryesore e profilit gjenetik
Modelimet e periudhës së Hekurit dhe Antikitetit janë ndoshta pjesa më interesante e analizës. Në këto rezultate, profili i arvanitasit të Argolidës përbëhet nga:
- 38% komponent Ilir,
- 16.2% komponent Trak,
- 21.6% komponent Sllav,
- 24.2% komponent Anatolian.
Komponenti ilir përfaqëson pjesën më të madhe të profilit gjenetik. Kjo ka rëndësi të veçantë, sepse tregon një vazhdimësi biologjike me popullsitë paleo-ballkanike autoktone të Perëndimit Ballkanik, të cilat në histori identifikohen me Ilirët.
Edhe komponenti trak është po ashtu domethënës. Në aspektin historik dhe antropologjik, Ilirët dhe Trakët përfaqësonin dy nga popullsitë kryesore autoktone të Ballkanit antik. Me lidhje të shumfishta genetike, gjuhësore dhe kulturore. Prania e fortë e të dy këtyre elementeve në ADN-në arvanitase e afron këtë profil me strukturën gjenetike që vërehet edhe tek shqiptarët modernë.
Në këtë mënyrë, analiza mbështet tezën se shqiptarët dhe arvanitasit ndajnë një substrat të përbashkët paleo-ballkanik, ku elementi iliro-trak mbetet dominues.
Mesjeta dhe migrimet shqiptare drejt Greqisë
Një tjetër element shumë i rëndësishëm është modeli mesjetar i ADN-së. Analiza përfshin komponentë të lidhur me Moesinë Romake, Maqedoninë Mesjetare dhe Shqipërinë Mesjetare, konkretisht zonën e Kolonjës.
Ky rezultat është në përputhje të plotë me dokumentacionin historik mbi migrimet arvanitase të shekujve XIII-XIV. Burimet bizantine, venedikase dhe osmane përmendin qartë lëvizje të mëdha të popullsive shqiptare drejt Peloponezit, Atikës dhe rajoneve të tjera të Greqisë jugore.
Fakti që ADN-ja e mostrës arvanitase përmban një komponent të identifikuar drejtpërdrejt me Shqipërinë Mesjetare Juglindore përforcon më tej autenticitetin historik të këtyre migrimeve.
ADN-ja e Ballkanit Jugor: një hapësirë me rrënjë të përbashkëta
Analizat e thella të periudhave neolitike tregojnë gjithashtu dominimin e komponentit “Anatolian Neolithic Farmer” (ANF), i cili arrin rreth 60%. Ky komponent është tipik për popullsitë e Europës Jugore dhe Mesdheut, duke përfshirë shqiptarët, grekët dhe italianët e jugut.
Kjo do të thotë se shqiptarët dhe grekët nuk janë popullsi biologjikisht të izoluara nga njëra-tjetra, por pjesë e një mozaiku të lashtë ballkaniko-mesdhetar. Në këtë kontekst, afria gjenetike mes arvanitasve dhe grekëve kontinentalë nuk duhet parë si “kundërshtim” ndaj origjinës shqiptare të arvanitasve, por si rezultat i një historie shumë të gjatë ndërveprimesh në të njëjtën hapësirë gjeografike.
Nga pikëpamja shkencore, ADN-ja nuk funksionon me kategori absolute identitare moderne. Ajo zbulon vazhdimësi, përzierje dhe shtresa të ndryshme historike.
Përtej propagandës…
Në thelb, këto rezultate gjenetike mbështesin fuqishëm origjinën shqiptare të arvanitasve dhe afrinë e tyre të drejtpërdrejtë me trungun etnogjenetik të shqiptarëve. Komponenti dominues ilir dhe lidhjet e forta me popullsitë paleo-ballkanike tregojnë një vazhdimësi të qartë biologjike që shtrihet nga antikiteti deri në ditët tona.
Por njëkohësisht, analiza rrëzon edhe interpretimet radikale që përpiqen të mohojnë çdo lidhje mes arvanitasve dhe popullsisë shqiptare. Ballkani ka qenë historikisht një hapësirë ndërthurjesh, dhe ADN-ja e popullsive të tij reflekton pikërisht këtë realitet kompleks.
Në fund, shkenca gjenetike nuk shërben për të ndërtuar mite të reja nacionaliste, por për të kuptuar më qartë historinë reale të popujve. Dhe në rastin e arvanitasve, ajo duket se konfirmon se rrënjët e tyre qëndrojnë thellë në trungun paleo-ballkanik iliro-trak, në një afri të dukshme me ADN-në shqiptare moderne. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
