Publicisti dhe studiuesi i njohur deçanas, Faton Mehmetaj, vjen para lexuesit me librin e tij më të ri, “Monumentet e Lirisë: Udhëtim në historinë e Deçanit përmes përmendoreve”, një vepër që pasuron fondin e botimeve historike dhe dokumentuese për trashëgiminë kombëtare të Kosovës. Projekti është mbështetur edhe nga institucionet komunale të Deçanit si një vlerë e rëndësishme për ruajtjen e kujtesës historike të trevës.
Ky libër përbën një kontribut të veçantë në evidentimin dhe dokumentimin e përmendoreve, lapidarëve, pllakave përkujtimore dhe monumenteve të ngritura në nderim të heronjve, dëshmorëve dhe personaliteteve që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e Deçanit dhe të kombit shqiptar. Përmes një pune të gjatë hulumtuese, autori i trajton këto monumente jo vetëm si objekte fizike të kujtesës, por edhe si dëshmi të gjalla të sakrificës, rezistencës dhe aspiratës shekullore për liri.
Në këtë vepër, çdo përmendore shndërrohet në një kapitull të historisë lokale dhe kombëtare. Monumentet nuk paraqiten thjesht si struktura arkitektonike, por si bartëse të identitetit kolektiv dhe të kujtesës së brezave. Autori Faton Mehmetaj, ndërton një udhëtim historik përmes tyre, duke i lidhur me ngjarjet, figurat dhe proceset që kanë formësuar jetën dhe fatin e Deçanit ndër shekuj.
Faton Mehmetaj tashmë është dëshmuar si një nga kronikanët më të përkushtuar të historisë, kulturës dhe trashëgimisë së kësaj treve dhe jo vetëm. Rëndësia e këtij libri qëndron edhe në faktin se ai krijon një arkiv të shkruar për monumentet e lirisë, të cilat shpesh mbeten të njohura vetëm në nivel lokal. Në këtë mënyrë, autori i ruan ato nga harresa dhe ua përcjell brezave të rinj si pjesë të pandashme të historisë dhe vetëdijes kombëtare. Libri shërben njëkohësisht si material studimor, si udhërrëfyes kulturor dhe si dëshmi e përhershme e respektit për ata që flijuan jetën për lirinë.
“Monumentet e Lirisë: Udhëtim në historinë e Deçanit përmes përmendoreve” është më shumë se një botim dokumentues. Ai është një testament i kujtesës historike, një homazh për dëshmorët dhe një ftesë për të reflektuar mbi domethënien e monumenteve në jetën e një kombi. Përmes kësaj vepre, Faton Mehmetaj vazhdon misionin e tij intelektual për të ruajtur dhe përjetësuar historinë e Deçanit, duke e bërë atë pjesë të trashëgimisë së përbashkët kombëtare
