Në analet e historisë ballkanike, figura e Lambros Koutsonikasit (1799–1879) shkëlqen jo vetëm si një gjeneral dhe udhëheqës i shquar suljot, por edhe si një studiues i apasionuar i rrënjëve etnike dhe gjuhësore të popullit të tij. Në veprën e tij voluminoze mbi historinë e Shqipërisë dhe Greqisë, Koutsonikas paraqet një tezë guximtare që kapërcen kufijtë e gjuhësisë tradicionale, duke e vendosur shqipen në qendër të qytetërimit të lashtë mesdhetar.
Shqipja: Gjuha e pellazgëve të lashtë
Sipas Koutsonikasit, kërkimi për origjinën e shqiptarëve nuk mund të ndahet nga analiza e gjuhës së tyre. Ai argumenton me bindje se “gjuha shqipe është gjuha e pellazgëve të lashtë”. Ky pohim nuk është thjesht një deklaratë romantike, por një përpjekje për të shpjeguar vazhdimësinë etnike në territorin e Epirit dhe më gjerë.
Për Koutsonikasin, shqiptarët (ose pasardhësit e suliotëve dhe fiseve të tjera epiriote) nuk janë ardhës në këto troje, por përfaqësojnë elementin më autokton, i cili ka ruajtur të paprekur mjetin kryesor të komunikimit të paraardhësve të tyre mitikë.
Raporti midis pellazgjishtes dhe greqishtes së lashtë
Një nga pikat më interesante të artikuluara në historinë e tij është marrëdhënia hierarkike midis gjuhëve të lashta. Koutsonikas shpjegon se:
“Gjuha e lashtë greke rrjedh nga pellazgjishtja”, duke sugjeruar kështu një substrat të përbashkët ku greqishtja u zhvillua si një degëzim, ndërsa shqipja mbeti besnike ndaj trungut origjinal.
Sipas këtij këndvështrimi, dialektet e vjetra greke dhe struktura e tyre e hershme mund të kuptohen plotësisht vetëm përmes thjerrëzës së pellazgjishtes. Koutsonikas thekson se, ndërkohë që greqishtja pësoi transformime të mëdha gjatë epokave, “shqipja ruan formën primare të pellazgjishtes”. Kjo e bën shqipen një lloj “arkivi të gjallë” për çdo studiues që kërkon të zbërthejë etimologjinë e emrave të lashtë të hyjnive, maleve apo qyteteve të antikitetit.
Konsensusi albanologjik: Hahn dhe Bopp
Ky orientim drejt lashtësisë pellazgjike nuk ishte një përpjekje e izoluar, por përkonte me hulumtimet e albanologëve më në zë të Europës së asaj kohe. Johann Georg von Hahn, në veprën e tij epokale “Albanesische Studien” (1854), mbështeti fuqishëm tezën e vazhdimësisë pellazgo-ilire, duke e parë shqipen si dëshminë e gjallë të popullsisë më të vjetër të Ballkanit. Paralelisht, gjuhëtari i shquar Franz Bopp, i cili në vitin 1854 vërtetoi shkencërisht përkatësinë e shqipes në familjen indoevropiane, i dha një bazë të fortë akademike idesë se shqipja është një degë unike dhe tejet e vjetër. Ky sinkronizim idesh mes udhëheqësve suliotë si Koutsonikas dhe akademikëve si Hahn e Bopp dëshmon se teza pellazgjike ishte një mjet shkencor dhe politik për të mbrojtur “luftën e pashmangshme historike për një jetë të ndryshme politike” të shqiptarëve.
Rëndësia historike dhe kombëtare e tezës
Në kontekstin e shekullit XIX, kur identitetet kombëtare po riformësoheshin, shkrime të tilla nga personalitete si Koutsonikas shërbyen si një urë lidhëse midis lavdisë antike dhe realitetit të atëhershëm shqiptar. Duke e cilësuar shqipen si formën parësore dhe primitive të pellazgjishtes, ai u dha shqiptarëve një certifikatë lashtësie që i radhiste ata në krye të popujve më të vjetër të Europës.
Për Koutsonikasin, ky fakt përbënte një krenari të ligjshme. Ai e shihte gjuhën jo vetëm si mjet komunikimi, por si një dëshmi monumentale të qëndresës suliote dhe shqiptare përballë asimilimit dhe harresës historike.
Vepra e Lambros Koutsonikasit mbetet një gur themeli në historiografinë që mbron autoktoninë shqiptare. Duke pohuar se gjuha shqipe është pasardhësja e drejtpërdrejtë e pellazgjishtes, ai nuk nderoi vetëm origjinën e tij suljote, por ofroi një argument shkencor (për kohën) mbi rëndësinë universale të shqipes si çelësi për të kuptuar botën e lashtë. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referenca:
- Koutsonikas, Lambros. Geniki Istoria tis Ellinikis Epanastaseos (Historia e Përgjithshme e Revolucionit Grek dhe e Shqipërisë), Athinë, 1863.
