Libri “The Battle of Kosovo 1389: An Albanian Epic”, i studiueses italiane Anna Di Lellio, me përkthime nga albanologu i njohur Robert Elsie, vjen si një kundërvënie e fuqishme ndaj mitit serb të Kosovës. Përmes analizës historike, etnografike dhe letrare, Di Lellio shpalos një fakt të thjeshtë por shpesh të anashkaluar: Beteja e Kosovës nuk ishte ekskluzivisht serbe, por një përplasje ballkanike ku shqiptarët patën rol qendror.
Shqiptarët në qendër të betejës
Në dokumentet e kohës dhe në burimet perëndimore, ndër komandantët dhe fisnikët që morën pjesë në betejë përmenden edhe shumë prijës shqiptarë — si Teodor II Muzaka, Gjergj Balsha II, Dhimitër Jonima, madje dhe forca të tjera nga viset shqiptare të asaj kohe, që luftuan kundër ekspansionit osman.
Ky realitet historik është shtrembëruar më pas nga mitologjia serbe, e cila përmes figurës së Knez Lazarit dhe Milos Obiliqit (një figurë që shumë studiues e lidhin me një origjinë arbërore), përpiqet të ndërtojë një narrativë kombëtare ekskluzive.
Mitologjia serbe dhe manipulimi historik
Pas shekullit XV, me humbjen e pavarësisë serbe dhe shtrirjen e Perandorisë Osmane, Beteja e Kosovës u mitizua si simbol i “flijimit të kombit serb”. Kisha Ortodokse Serbe dhe elitat politike të Beogradit e përdorën këtë mit për të ndërtuar një identitet kombëtar dhe për të justifikuar pretendimet territoriale mbi Kosovën.
Në fakt, siç thekson Anna Di Lellio, Kosova e vitit 1389 ishte një hapësirë etnike e përzier, ku shqiptarët përbënin një pjesë të madhe të popullsisë vendase. Historia e mëvonshme e shekullit XX – përfshirë masakrat, shpërnguljet dhe mitet nacionaliste – ka qenë një përpjekje sistematike për ta zhbërë këtë realitet.
Zëri i studiuesve bashkëkohorë
Në linjë me Di Lellio-n, disa autorë e studiues ndërkombëtarë kanë nxjerrë në pah karakterin multietnik të betejës dhe kontributin e shqiptarëve në të:
- Noel Malcolm, në librin e tij “Kosovo: A Short History”, argumenton se identiteti serb i Kosovës është një ndërtim i vonshëm, i lidhur me nacionalizmin e shek. XIX.
- Oliver Jens Schmitt, në “Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan”, thekson se elitat shqiptare mesjetare ishin aktorë kryesorë në fushatën anti-osmane të shek. XIV–XV.
- John V. A. Fine, në veprën “The Late Medieval Balkans”, nënvizon se Beteja e Kosovës ishte një konflikt ballkanik, ku fisnikët e rajoneve të ndryshme, përfshirë shqiptarët, luftuan për ekzistencën e tyre.
Kosova – jo mit, por realitet historik
Në dritën e këtyre fakteve, pretendimet serbe për “djepin e kombit” në Kosovë nuk qëndrojnë. Ato janë produkte të mitologjisë fetare dhe politike, të ndërtuara mbi një përkthim selektiv të historisë. Kosova ka qenë gjithnjë një tokë e shqiptarëve autoktonë, që kanë ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin e tyre pavarësisht pushtimeve dhe manipulimeve historike.
Libri i Anna Di Lellio-s, i botuar nga I.B. Tauris, është më shumë se një studim – është një akt rivendosjeje historike, që i rikthen shqiptarëve rolin e tyre të vërtetë në ngjarjet e vitit 1389. Ai rrëzon njëherë e mirë mitin e “Betejës së Kosovës si simbol serb” dhe e vendos atë në kontekstin real të historisë ballkanike, ku shqiptarët nuk janë spektatorë, por protagonistë./ Përgatiti Elis Buba/ usalbanianmediagroup.com
