Muzeu Historik Kombëtar përkujtoi sot, në 90-vjetorin e lindjes, Maks Velon, piktor, arkitekt, shkrimtar dhe intelektual i shquar, i cili jetoi mes krijimtarisë së lirë dhe persekutimit të ashpër në burgjet e komunizmit.
Ai lindi në Paris më 31 gusht 1935, në kohën kur prindërit e tij jetonin në Francë. I ati, mjek i diplomuar në Athinë, punonte atje. Pas kthimit në Shqipëri, Maks Velo u diplomua inxhinier ndërtimi në Institutin Politeknik të Tiranës (1957).
Në vitet 1960–1973 projektoi godina sociale, rrugë dhe parqe me një frymë të re për Tiranën dhe qytete të tjera. Por në vitet 1973–1975 u kritikua rëndë për “ndikime të huaja” dhe në vitin 1978 u burgos. U dënua me dhjetë vjet heqje lirie, të cilat i vuajti kryesisht në Spaç dhe në kampet e punës së detyruar në veri. Pas tetë vitesh u lirua (1986). Koleksioni i tij me ikona mesjetare, skulptura baritore dhe dhjetëra piktura u shkatërrua si “dekadent”.
Pas shpalljes së pafajësisë (1991), Velo u rikthye me forcë në art, arkitekturë, letërsi e publicistikë. Ai mori pjesë në 15 ekspozita kolektive në Tiranë, Aleksandri, Moskë, Bukuresht, Itali, Greqi e SHBA dhe realizoi 37 ekspozita vetjake (1991–2004) në Shqipëri, Europë dhe Amerikë.
Botimet e tij përfshijnë poezi, tregime, romane e publicistikë; veçohet libri autobiografik “Kohë antishenjë” (2000). Maks Velo është një nga pionierët e artit modernist shqiptar, një zë i guximshëm i mendimit të lirë dhe një artist që i dha jetë modernizmit në artin pamor dhe në gjuhën shqipe.
Ai ndërroi jetë në Tiranë, më 7 maj 2020, shkruan atsh.
