Më 28 prill 1912 në Boston lindi Federata Panshqiptare e Amerikës “Vatra”, nën udhëheqjen e Fan Nolit, Faik Konicës dhe patriotëve të tjerë që bashkuan shoqëritë shqiptare të mërgatës në një federatë të vetme.
Takimi i parë për themelimin e saj u mbajt më 24 dhjetor 1911, me pjesëmarrjen e shoqatës “Besa-Besë” dhe shoqërive të tjera, ndërsa më 13 qershor 1912 “Vatra” u njoh zyrtarisht nga institucionet ligjore amerikane. Në bordet e para drejtuese u përfshinë figura të shquara si Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi, Llambi Çikozi e Kristo Kirka, të cilët e udhëhoqën organizatën dhe gazetën “Dielli”, duke e kthyer në shtyllë të identitetit kombëtar.
Gjatë Luftës së Parë Botërore, “Vatra” funksionoi si një formë qeverie shqiptare në mërgim. Ajo dërgoi përfaqësues në Evropë dhe mbrojti të drejtat e Shqipërisë në Konferencën e Paqes në Paris. “Vatra” u bë zemra e diasporës, duke mbledhur fonde, duke organizuar trupa vullnetarësh dhe duke lobuar pranë presidentit amerikan Woodrow Wilson, i cili mbajti fjalën për mbrojtjen e pavarësisë së Shqipërisë.
Në dekadat që pasuan, “Vatra” u shndërrua në simbol të nacionalizmit shqiptar dhe dashurisë e përkushtimit për atdheun, duke botuar libra, revista dhe duke mbajtur gjallë gjuhën shqipe e kulturën kombëtare.
Gazeta “Dielli”, organi i saj zyrtar, vijon të botohet, duke dëshmuar jetëgjatësinë e kësaj federate. Përmes veprimtarive kulturore, ndihmës për studentët, integrimit të shqiptarëve në SHBA dhe angazhimit për lirinë e demokracinë e kombit, “Vatra” ka mbetur një dritë udhëheqëse për diasporën dhe një zë i fuqishëm i shqiptarëve në botë. /atsh/
