Dimitris Lithoxouou*
Kombi Grek u ndërtua me kalimin e kohës nga shteti i ri grek. Nga Bazilioni i vjetër i Greqisë dhe më pas e ashtuquajtura Republika Greke. Në fillim të operacionit është mbreti bavarez Luigji dhe i biri i Otto, i cili erdhi këtu me mitet e oborrit të tij, me arsyet dhe me ushtarët e tij gjermanë dhe vendosi të pagëzojë (sipas arkeologjisë së tij romantike) vendasit e rinj pasuesit e tij (romakët, arvanitasit dhe Vllehët) si “nipër e mbesa” të grekëve të lashtë.
Shkollat e shtetit grek që u krijuan, janë përpjekur që në fillim të çrrënjosin gjuhën romake, arvanitase (arbërore) dhe vllahe të nxënësve të tyre dhe t’u mësojnë gjuhën e vdekur që shkruhej në tekstet e lashta greke dhe në gramatikën e fabrikuar. Krijuesit e Kombit të ri mendonin se sa më shumë të trumbetoheshin fjalët e lashta, aq më shumë murgjit e gjallë do t’u ngjanin të vdekurve të vjetër të lavdishëm. Ishte “mashtrimi” mohimi i madh, së bashku me shpërfilljen sistematike të historisë së vendit, që bindi ngadalë Romelinjtë, Arvanitasit dhe Vllehët, të mohojnë gjuhët dhe kulturat e tyre popullore dhe të ngopen të korra teologjike kombëtare-shtetërore.
Kjo luftë kundër gjuhëve popullore, u zbatua me plan shtetëror, nga breza të tërë edukatorësh, mësuesish, pedagogësh e universitetesh (por edhe gazetarësh), mercenarë të “pastrimit kombëtar” dhe lëvizjes “evolucionare” të gjuhës.
Pra, para se të fillonin luftërat ballkanike për zgjerim kombëtar në veri, përgojimet, shprehitë tashmë ishin pastruar gjuhësisht, në një masë të madhe. Në 1911, në fakt, çdo përpjekje për të përdorur gjuhën romake ose të përgjithshme në çdo fushë të administratës ishte gjithashtu e ndaluar me kushtetutë.
Persekutimi sistematik i gjuhës dhe i kulturës së banorëve të krahinave të reja u garantua nga “shteti kombëtar grek”, me hedhjen e hapave të parë të administratës së re. Kishte ardhur radha e qytetarëve të rinj të bëheshin “nipër” e grekëve të vjetër, të helenëve të shquar. Integriteti kombëtar kishte vetëm një rrugë e vetme të lirë. Dhe ajo gjithmonë kalonte nëpër hijen e Olimpias dhe Akropolit.
*Dimitris Lithoxouou (Historian, studiues, publicist)
