Ështe me rëndësi dokumentare dhe historike të marrim në konsideratë dhe shqyrtim figurën komplekse të Gjeneralit Alexandros Kontoulis, arbëror/arvanitas, – në gjuhë, zakone, tradita doke e veshje, – (i njohur me pseudonimin Kapetan Skourtis shqip.Shkurti). Duke u bazuar në arkivat historike, artikulli argumenton se origjina e tij shqiptare nuk ishte thjesht një detaj biografik, por një mjet gjeostrategjik që u përdor për të lidhur ura bashkëpunimi midis Greqisë dhe krerëve shqiptarë, veçanërisht Ismail Qemalit. Këtu zbulojmë veprimtarinë e tij nga Lufta e Maqedonisë (1904) deri në misionet sekrete në Shkodër (1911) dhe emërimin e tij diplomatik në Tiranë (1925).
Rrënjët arvanitase dhe profili ushtarak
Alexandros Kontoulis lindi në Elefsina më 10 Prill 1858. Ai rridhte nga një familje e vjetër arvanitase e vendosur në Dervenohoria (Dervenochoria). Gjyshi i tij, Konstantis Kontoulis, dhe babai, Meletios, ishin pronarë tokash dhe blegtorë të zonës. Ai ndërroi jetë më 22 Gusht 1933 në spitalin “Evangelismos” të Athinës, si pasojë e cirozës hepatike dhe anginës, duke lënë pas një trashëgimi të pasur patriotike.
“Ethet Shqiptare” dhe lidhja me Ismail Qemalin
Një nga zbulimet më të rëndësishme të dokumenteve arkivore është roli qendror i Kontoulis në atë që në rrethet diplomatike të kohës quhej “Ethet Shqiptare” (përpjekja për të afruar shqiptarët).
Bashkëpunimi Strategjik: Që nga viti 1899, Kontoulis ishte anëtar i “Shoqërisë Kombëtare” (Ethniki Etaireia). Shtëpia e Stefan Dragoumis shërbente si qendër ku Kontoulis vepronte si ndërmjetës midis qeverisë greke dhe shqiptarëve të shquar. Ai bashkëpunonte ngushtë me figurat kryesore shqiptare të kohës: Ismail Qemal Bej Vlora (themeluesin e Shtetit Shqiptar), Gjeneralin Fazil Pasha dhe oftalmologun e njohur Naoum Voila.
Plani i Ismail Qemalit (1910): Miqësia me Ismail Qemalin ishte aq e fortë saqë në vitin 1910, vetë Ismail Qemali i sugjeroi qeverisë greke që të dërgonte Kontoulis në Shqipëri për të rregulluar bashkëpunimin midis dy vendeve. Që nga ai moment, të gjitha komunikimet e Ismail Qemalit me Athinën kalonin përmes Kontoulis.
Misioni sekret i vitit 1911: Ëndrra për “Federatën Lindore”
Përveç Luftës në Maqedoni, Kontoulis u përfshi në operacione tejet sekrete në veri të trojeve shqiptare.
Misioni në Shkodër dhe Cetinjë: Në vitin 1911, duke përdorur sërish pseudonimin e tij të vjetër “Shkurti”, Kontoulis udhëtoi me mision sekret qeveritar në Shkodër dhe më pas në Cetinjë (Mali i Zi). Qëllimi ishte të nxiste dezertimin e të krishterëve nga ushtria osmane.
Federata Lindore: Në bashkëpunim me Ismail Qemalin dhe diplomatin grek Eugenios Eugeniadis në Cetinjë, Kontoulis punoi për hartimin e kërkesave të përbashkëta drejtuar Portës së Lartë. Vizioni i tyre, i frymëzuar nga Kontoulis, ishte krijimi i një “Federate Lindore” (Anatoliki Omospondia) që do të bashkonte popujt e Ballkanit kundër zgjedhës osmane, duke respektuar të drejtat e kombësive.
Lufta e Maqedonisë: Gjuha shqipe si mburojë dhe kod
Në terrenin e ashpër të Maqedonisë (1904), identiteti shqiptar i Kontoulis u bë arma e tij më e fortë.
Incidenti i Gjyqit: Gjatë misionit, Kontoulis u rrëzua në një greminë dhe u plagos rëndë. Për të mos rrezikuar shokët, ai u nda nga grupi dhe u pajis me një pasaportë dhe u hoq si “tregtar bagëtish”. Kur u arrestua nga turqit dhe u dërgua në gjyq, ai u mbrojt duke folur rrjedhshëm vetëm në gjuhën shqipe. Kjo performancë ishte aq bindëse saqë gjykatësit osmanë besuan se kishin të bënin me një çoban të thjeshtë shqiptar dhe e liruan.
Bisedat me Kapedan Kotën: Në biografinë që Kontoulis shkroi për Kapetan Kotën (Kotas Christou) në vitin 1931, ai zbulon detaje intime. Gjatë orëve të pushimit, Kontoulis bisedonte me Kotën në shqip (Arvanitika). Kota, i cili mbante me krenari një monedhë të Aleksandrit të Madh në gjoks, i besoi Kontoulis jo vetëm idealet e tij, por edhe fatin e familjes. Pas vdekjes së Kotës, Kontoulis adoptoi dhe shkolloi dy fëmijët e tij në Athinë.
Diplomacia e pasluftës
Lidhjet e tij të ngushta me botën shqiptare u njohën zyrtarisht nga shteti grek pas përfundimit të karrierës së tij ushtarake. Në vitin 1925, pas daljes në pension, Alexandros Kontoulis u emërua Ambasador i Greqisë në Shqipëri. Ky emërim nuk ishte i rastësishëm; qeveria greke vlerësoi “njohjet e shumta dhe të mëdha” që ai kishte zhvilluar ndër vite me elitat shqiptare, duke e konsideruar atë si personin ideal për të ofruar shërbime të rëndësishme kombëtare në marrëdhëniet dypalëshe.
Alexandros Kontoulis mbetet një figurë unike në historinë ballkanike. Ai nuk ishte thjesht një oficer që zbatonte urdhra, por një vizionar që kuptoi se fati i Greqisë se re dhe Shqipërisë ishte i ndërthurur. Nga shpëtimi i jetës përmes gjuhës shqipe para gjyqit osman, te planet sekrete me Ismail Qemalin për një federatë ballkanike, Kontoulis dëshmon se patriotizmi i vërtetë shpesh kërkonte kapërcimin e kufijve të ngushtë shteterore për të gjetur aleatë të natyrshëm. Ai ishte, në thelb, ura lidhëse midis Greqisë moderne dhe botës shqiptare në një nga periudhat më kritike të historisë. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
