Një dëshmi arkivore venedikase për fuqinë ushtarake arbërore në Peloponez
Në vitin 1422, në Peloponezin mesjetar ndodhi një akt politik i pazakontë, por jashtëzakonisht domethënës për historinë ballkanike: Despoti i Moreas, biri i Perandorit të Kostandinopojës, vendosi me vullnet të lirë t’ia dorëzonte territorin Republikës së Venedikut, jo si pasojë e një pushtimi osman, por për shkak të presionit të drejtpërdrejtë ushtarak të shqiptarëve (Albanesi).
Kjo ngjarje dokumentohet qartë në burime zyrtare venedikase, përmes raportit të Dolfino Venierit (Dolfìn Venetis), i dërguar si Proveditor i Republikës në ato anë. Dokumenti, i ruajtur në arkivat e Venedikut dhe i datuar saktësisht në vitin 1422, përbën një nga dëshmitë më të drejtpërdrejta mbi rolin dominues të forcave arbërore në More gjatë shekullit XV.
Teksti burimor: frika nga “Albanesi”
Kronika venedikase është e qartë dhe pa ekuivoke. Despoti i Moreas:
“per la gran molestia che gli davano gl’ Albanesi”
(“për shkak të shqetësimeve të mëdha që i shkaktonin shqiptarët”)
Ky formulim nuk lë vend për interpretime të buta. Shqiptarët përmenden të parët, përpara rrezikut osman, si faktori kryesor destabilizues për pushtetin e Despotit. Më tej dokumenti thekson se Morea duhej:
“acciò che la non venisse in mano d’Albanesi, et infideli”
(“që të mos binte në duart e shqiptarëve dhe të pabesëve”)
Këtu shqiptarët nuk paraqiten si mercenarë dytësorë apo popullsi periferike, por si forcë reale pushtuese, e aftë të marrë nën kontroll një principatë bizantine.
Kush ishin këta shqiptarë?
Burimet e shek. XIV–XV dëshmojnë qartë se në More kishte koloni të mëdha arbërore (stratiotë, bujq-luftëtarë), familje fisnike shqiptare me kontroll territorial, formacione të armatosura autonome, të afta për presion politik.
Studiuesit modernë (Nicol, Fine, Ducellier) bien dakord se arbërit në More ishin faktor ushtarak vendimtar, shpesh më të rrezikshëm për autoritetet lokale sesa vetë osmanët në atë fazë.
Një akt dorëzimi, jo pushtimi
Është thelbësore të theksohet se: Venediku nuk e pushton Morean në 1422. Despoti mbetet në fron, me titullin e tij, për sa kohë jeton dhe se Republika merr mbrojtjen ushtarake dhe juridike. Ky model tregon se kemi të bëjmë me një akt politik të imponuar nga realiteti ushtarak arbëror, jo nga ekspansioni venedikas klasik.
Shqiptarët si faktor dominues në Peloponez
Ky dokument përmbys narrativën tradicionale që e paraqet Peloponezin e shek. XV vetëm si arenë të konfliktit bizantino–osman. Në të vërtetë shqiptarët përmenden si kërcënimi më i afërt pasi janë të aftë të detyrojnë një despot bizantin të kërkojë protektorat dhe përfaqësojnë një realitet ushtarak autonom.
Vlera historiografike e dokumentit
Dokumenti i vitit 1422 ka rëndësi të jashtëzakonshme sepse është burim zyrtar venedikas, jo kronik folklorike. Përmend shqiptarët si aktorë politikë-ushtarakë si dhe dëshmon për praninë arbërore jashtë trojeve etnike tradicionale. Kesisoj konfirmon rolin e shqiptarëve në Mesdheun lindor para Skënderbeut
Ngjarja e vitit 1422 në More përfaqëson një moment kyç për historinë e shqiptarëve në Ballkan. Ajo tregon se, përpara formimit të shtetit të Skënderbeut, arbërit ishin tashmë një fuqi e njohur, e frikshme dhe vendimtare, e aftë të ndryshojë ekuilibrat politikë të rajonit.
Morea iu dorëzua Venedikut jo nga frika e turqve, por për të mos ua lënë te zotëve të shtëpisë, shqiptarëve të panënshtrueshëm. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referenca akademike
- Archivio di Stato di Venezia (ASVe)
Senato, Dispacci, Provveditori da Terra e da Mar - Donald M. Nicol, The Despotate of Epiros, Cambridge University Press
- John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans, University of Michigan Press
- Alain Ducellier, Les Albanais au Moyen Âge, Paris
- Oliver Jens Schmitt, Shqiptarët: një histori e shkurtër, Vjenë
- Giuseppe Valentini, Il diritto delle comunità albanesi nel Medioevo, Romë
