2 prilli i vitit 1981 shënon një pikë kthese në historinë bashkëkohore të Kosovës, si moment kur u artikuluan qartë aspiratat për vetëvendosje.
Lëvizja studentore e vitit 1981 ishte rezultat i pakënaqësisë që lidhej me kushtet e rënda jetësore dhe statusin e pabarabartë politik të shqiptarëve në Jugosllavi. Edhe pse Kushtetuta e vitit 1974 i kishte dhënë Kosovës autonomi, ajo mbetej ende nën varësinë e Serbisë.
Kjo nxiti kërkesën kryesore politike që Kosova të njihej si republikë e barabartë me gjashtë republikat e tjera të federatës jugosllave. Studentët kërkonin më shumë liri kulturore, përdorim të simboleve kombëtare dhe barazi të plotë gjuhësore, duke kundërshtuar diskriminimin sistematik.
Lëvizja studentore u shndërrua shpejt në një lëvizje mbarëpopullore, ku nxënës, intelektualë dhe punëtorë u bashkuan nën thirrjen legjitime “Kosova Republikë”.
Përballë kësaj kërkese për dinjitet politik, autoritetet e kohës reaguan me masa të rrepta represive, duke vendosur tanke dhe forca policore në rrugët e qyteteve kryesore. Në këtë ballafaqim humbën jetën të rinjtë Naser Hajrizi, Asllan Pireva e shumë të tjerë në Prishtinë, Ferizaj, Vushtrri e Mitrovicë, emrat e të cilëve sot nderohen si dëshmorë të kauzës kombëtare.
