Le të hedhim pak dritë mbi procesin historik përmes të cilit Republika e Venedikut arriti të marrë nën kontroll qytetin e Ulqinit, së bashku me Shkodrën dhe Drivaston, pas vdekjes së Mbretit Konstandin – sundimtar arbëror i cili, sipas burimeve venedikase, zotëronte territore që shtriheshin deri në Selanik. Duke u mbështetur në një dokument narrativ venedikas në gjuhën italisht të vjetër, të ruajtur në arkivat e Republikës së Venedikut, si dhe në historiografinë bashkëkohore, artikulli analizon mekanizmat politikë, diplomatikë dhe oportunistë të zgjerimit venedikas në tokat arbërore.
Ulqini ka qenë një nga qytetet kyçe të Adriatikut lindor, me rëndësi strategjike, ekonomike dhe detare. Në burimet mesjetare dhe të hershme moderne, ai përmendet rregullisht si pjesë e terre dell’Albania, duke reflektuar përkatësinë e tij në hapësirën arbërore. Një dokument narrativ venedikas, i cili fillon me frazën “Come la signoria hause Dulcigno”, ofron një dëshmi të drejtpërdrejtë mbi mënyrën se si Republika e Venedikut përfitoi nga një vakuum politik për të marrë nën kontroll këto territore.
Dokumenti venedikas dhe analiza paleografike
Teksti në italishten e shek. XV–XVI përmend figurën e Zorzi Stramzi (Gjergj Stramci), i cili mbante Ulqinin dhe tokat e Shqipërisë (tenea Dulcigno terre dell’Albania). Dokumenti dëshmon se Stramci luajti një rol kyç në dorëzimin e qyteteve të Shkodrës dhe Drivastos, duke paraqitur si fakt të kryer vdekjen e Mbretit Konstandin.
Përdorimi i termave Re dell’Albania dhe terre dell’Albania është i një rëndësie të veçantë, pasi dëshmon një koncept politik dhe territorial të Shqipërisë mesjetare në dokumentacionin venedikas, larg çdo kuptimi të mëvonshëm nacionalist.
Figura e Mbretit Konstandin të Shqipërisë
Dokumenti përshkruan Konstandinin si Re dell’Albania, të krishterë, por të lidhur politikisht me Perandorinë Osmane (fatto homo del Turco), duke sunduar territore deri në Selanik. Kjo dëshmi përputhet me realitetin kompleks politik të Ballkanit të shek. XV, ku sundimtarët lokalë shpesh manovronin mes fuqive të mëdha për të ruajtur pushtetin.
Vdekja e Konstandinit në Vllahi (in la Vlachia giù) krijoi një vakuum pushteti që u shfrytëzua menjëherë nga faktorë lokalë dhe nga Republika e Venedikut.
Mbreti Konstandin i Shqipërisë ishte një sovran i njohur juridikisht nga Kotorri në Selanik, kishte legjitimitet ndërkombëtar dhe titulli i tij është fakt dokumentar, jo mit. Emri, titulli dhe autoriteti juridik i Konstandinit njiheshin, jo domosdoshmërisht sovraniteti territorial i drejtpërdrejtë. Në Mesjetë, njohja juridike s’do të thoshte sundim efektiv territorial.
Mekanizmi i marrjes së Ulqinit nga Venediku
Sipas dokumentit, pas vdekjes së Konstandinit, Shkodra dhe Drivasto u morën menjëherë, ndërsa Ulqini iu dorëzua pak më vonë Republikës së Venedikut (gli da Dulcigno sedette alla signoria de Venetia). Kjo tregon se Venediku nuk e mori Ulqinin përmes një pushtimi të drejtpërdrejtë ushtarak, por përmes shfrytëzimit të krizës dinastike, bashkëpunimit me elitën locale dhe legjitimimit juridik përmes aktit të dorëzimit.
Ky model përputhet me strategjinë venedikase të zgjerimit në Adriatik, të dokumentuar gjerësisht në burime arkivore.
Ulqini si tokë arbërore në burimet venedikase
Dokumenti e përfshin Ulqinin qartazi brenda terre dell’Albania, duke konfirmuar përkatësinë e tij në hapësirën arbërore. Ky fakt përforcohet nga dokumente të tjera venedikase dhe nga historiografia moderne, që e konsideron Ulqinin pjesë të Albania Veneta.
Përmendja e Shkodrës dhe Drivastos së bashku me Ulqinin nën të njëjtën kornizë territoriale dëshmon unitetin administrativ dhe politik të këtyre qyteteve në fund të Mesjetës.
Diskutim historiografik
Ky burim ofron një perspektivë të brendshme venedikase mbi zgjerimin territorial dhe hedh dritë mbi mënyrën se si Venediku ndërtoi një narrativë legjitimuese për marrjen e tokave arbërore. Analiza e tij ndihmon në rishikimin kritik të historisë së bregdetit lindor të Adriatikut dhe në kuptimin e rolit të elitave lokale arbërore në këto procese.
Marrja e Ulqinit nga Republika e Venedikut nuk ishte një akt i izoluar, por pjesë e një strategjie të mirëplanifikuar që shfrytëzoi dobësitë politike të sundimtarëve arbërorë pas vdekjes së Mbretit Konstandin. Dokumenti Come la signoria hause Dulcigno përbën një dëshmi të drejtpërdrejtë dhe të çmuar për këtë proces dhe konfirmon qartë përkatësinë arbërore të Ulqinit në burimet e kohës. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referenca:
Archivio di Stato di Venezia (ASVe), Senato, Cronache e Relazioni, shek. XV.
Schmitt, Oliver Jens. Das venezianische Albanien (1392–1479). München, 2001.
Lane, Frederic C. Venice: A Maritime Republic. Baltimore, 1973.
Malcolm, Noel. Agents of Empire. London, 2015.
Šufflay, Milan. Srbi i Arbanasi. Zagreb, 1925.
Barleti, Marin. Historia de vita et gestis Scanderbegi. Romë, 1508.
