Me një moshë gati 15 shekullore, kisha bizantine e Shën Marisë në Labovë të Kryqit është një ndër 40 kishat më të vjetra në botë. Ajo u ndërtua në vitin 554 nga Perandori Bizantin Justiniani i Madh, vetëm pak vite më vonë nga ndërtimi i katedrales së Shën Sofisë në Konstandinopojë (Stambolli sot).
Kisha ka afreskë dhe ikonostas të vyer. Vetë figura e Justinianit është e gdhendur në një prej kolonave qëndrore të kishës, si dhe gjendet gjithashtu e pikturuar në afresket e saj.
Kjo kishë është një prej monumenteve historike, fetare e kulturore më të vyera të Shqipërisë. Ajo ndodhet në fshatin Labovë e Kryqit, vendosur në shpatin verior të malit Bureto, vetëm pak kilometra nga qyteti i Libohovës dhe qyteti i Gjirokastrës.
Pamje brenda kishës së Shën Marisë
Ajo çka e bën këtë kishë një thesar të trashëgimisë tonë kulturore është edhe një fakt sa i pabesueshëm po aq edhe mbresëlënës. Në këtë kishë është ruajtur për shekuj e mijëvjeçarë një pjesë prej 152 gramë nga druri ku u kryqëzua Krishti. Kjo copëz e paçmueshme nga kryqi i Krishtit ju dhurua kishës nga vetë perandori Justinian në momentin e ndërtimit të saj. Në fakt, ndërtimi i kishës dhe copeza e drurit nga kryqi i Krishtit ishin dhuratë që Perandori Justinian i bënte një prej gjeneralëve të tij më të besuar, Kostandin Shpatarit, i cili e kishte kërkuar këtë dhuratë të vyer për vendin e tij të lindjes.
Kryqi i shenjtë i Labovës së Kryqit
Copëza e drurit dhe kryqi i artë brenda së cilës ajo ruhej mbaheshin me fanatizëm nga shërbyesit e kishës dhe banorët e zonës. Sipas gojëdhënave, dhjetëra kalorës të armatosur ishin gardianë të tij.
“Kryqi i shenjtë” ishte gjithashtu objekt pelegrinazhi. Pelegrinë të shumtë shkonin në Labovë të Kryqit për të kryer ritet fetare në kishën e Shën Marisë. Vetë fshati është quajtur Labovë e Kryqit për shkak të “Kryqit të shenjtë”. Ky kryq mund të krahasohet për vlerën dhe rëndësinë e tij vetëm me Kodikët e Beratit.
Kisha e Shën Marisë
Kryqi dhe copëza e drurit brenda saj, të cilat kishin mundur të ruheshin përgjatë luftrave dhe pushtuesve të ndryshëm ndër shekuj, u zhdukën në mënyrë të mistershme në vitin 1987, në ditët e fundit të diktaturës komuniste në Shqipëri dhe shtetit ateist që ajo kishte krijuar. Disa vetë u arrestuan dhe u dënuan si vjedhës të këtij objekti, por kryqi nuk u gjet më kurrë. Sipas versionit zyrtar ata e kishin vjedhur kryqin dhe më pas e kishin hedhur sepse u ishte dukur pa vlerë. Por banorët e Labovës nuk e besojnë këtë version dhe bëjnë fajtor regjimin e kohës për zhdukjen e këtij thesari të paçmuar.
