“Kush kontrollon të shkuarën, kontrollon të ardhmen. Kush kontrollon të tashmen, kontrollon të shkuarën.” Ky maksimë e famshme e George Orwell-it tek “1984” nuk gjen aplikim më të saktë sesa në historiografinë e Ballkanit të shekullit XIX. Për dekada, historia e Revolucionit Grek të vitit 1821 është portretizuar si një përplasje dypolare: Grekët kundër Turqve. Mirëpo, dokumentet arkivore dhe burimet akademike (si ato të Routledge apo ditarët e udhëtarëve të kohës) zbulojnë një realitet shumë më kompleks: një luftë ku elementi shqiptar ishte dominues në të dyja anët e frontit.
Arvanitët: Shtylla kurrizore e Kryengritjes
Sipas Enciklopedisë së Pakicave Botërore (Volumi 1), Arvanitët, të cilët e quajnë veten Arbërorë, constituteshin një element kyç të popullsisë në Greqinë Qendrore dhe Jugore. Dokumentet dëshmojnë se udhëheqësit legjendarë të Revolucionit nuk ishin thjesht “grekë” në kuptimin etnik modern, por Arvanitë (shqiptarë ortodoksë).
Emrat që sot nderohen si heronj kombëtarë të Greqisë: Theodhoros Kolokotronis, Bubulina, Miauli, Kondurioti dhe Karaiskaj, sipas burimeve akademike të cituara, i përkisnin këtij trungu etnik. René Pinon në veprën e tij “L’Europe et la Jeune Turquie” (1913) e konfirmon këtë duke renditur Marko Boçarin dhe Kolokotronin si shqiptarë, ndërsa ditarët e udhëtarëve anglezë të vitit 1836 e përshkruajnë Kolokotronin shkurt e thjeshtë: “Ai është një shqiptar” (He is an Albanian).
Paradoksi i Tripolicës: Vëllezër përballë njëri-tjetrit
Pika më kulminante dhe tragjike e këtij konflikti “shqiptaro-shqiptar” shfaqet gjatë rrethimit të Tripolicës në vjeshtën e vitit 1821. Dokumentet e historianit Ali Fuat Örenç hedhin dritë mbi një pakt të fshehtë që thyen narrativën tradicionale fetare.
Brenda mureve të qytetit ndodheshin rreth 3,000 mercenarë shqiptarë myslimanë nën urdhrat e Elmas Agës. Jashtë mureve, rrethuesi kryesor ishte Theodhoros Kolokotronis. Dokumentet tregojnë se Kolokotronis u dërgoi letra komandantëve shqiptarë brenda qytetit, duke i quajtur ata “vëllezër” dhe duke kujtuar miqësitë e vjetra. Ky “pakt gjaku” mbi baza etnike lejoi shqiptarët e Elmas Agës të largoheshin të sigurt përpara se të fillonte masakra e tmerrshme mbi popullsinë turke dhe hebreje të qytetit.
Kjo dëshmon se identiteti etnik shqiptar shpesh tejkalonte vijat e frontit të diktuara nga Perandoria Osmane apo interesi i Fuqive të Mëdha.
Prerja e rrënjëve dhe kontrolli i së ardhmes
Aleksandr Solzhenitsyn ka thënë: “Për të shkatërruar një popull, duhet së pari t’u presësh rrënjët.” Në rastin e shqiptarëve të vitit 1821, rrënjët nuk u prenë me shpatë, por me penë.
Pas krijimit të shtetit modern grek, lindi nevoja për një identitet homogjen. Arvanitët, që kishin derdhur gjakun për pavarësinë, u përballën me një proces asimilimi ku gjuha e tyre (Arbërishtja) dhe origjina etnike u mbuluan nga petku i “grekërisë” ortodokse. Në të njëjtën kohë, historiografia ballkanike u kujdes që shqiptarët myslimanë të portretizoheshin vetëm si “turq” dhe shqiptarët ortodoksë vetëm si “grekë”, duke fshirë kështu faktin se viti 1821 ishte, në një masë të madhe, një fushëbetejë ku shqiptari luftonte kundër shqiptarit për llogari të ideologjive të huaja.
Rizbulimi i këtyre dokumenteve nuk synon të tjetërsojë historinë e një populli tjetër, por të kthejë dinjitetin e një identiteti të mohuar. Kush kontrollon të tashmen, ka kontrolluar deri më sot narrativën e 1821-shit, por shkenca dhe arkivat po mundësojnë që rrënjët e këputura të rishfaqen, duke na kujtuar se e shkuara është shumë më “shqiptare” nga sa na është lejuar të besojmë. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Burime:
Skutsch, C., & Ryle, M. (Eds.). Encyclopedia of the World’s Minorities, Volume 1 (A-F). Routledge, New York & London. (Analiza mbi identitetin Arvanit/Arbëror dhe rolin e tyre në Kryengritjen e vitit 1821).
Örenç, A. F. Albanian Soldiers in the Ottoman Army During the Greek Revolt at 1821. (Studim mbi praninë e forcave shqiptare në ushtrinë osmane dhe raportet e tyre me kryengritësit helenë me origjinë shqiptare).
Pinon, R. (1913). L’Europe et la Jeune Turquie: Les aspects nouveaux de la question d’Orient. Paris: Librairie Académique Perrin et Cie. (Dëshmi mbi origjinën shqiptare të krerëve të revolucionit si Boçari, Kondurioti dhe Kolokotroni).
Kola, A. (2008). Arvanitët dhe Prejardhja e Grekëve. Tiranë: Botimet TOENA. (Referencë mbi aleancat e fshehta dhe kontributin etnik arvanit në formimin e shtetit të ri).
