Nga pluhuri i arkivave të fundviteve 1930, del në dritë zëri profetik i mjekut arvanitas Dimitrios Storaitis. Përmes një analize të bazuar në burimet parësore të antikitetit, Storaitis paralajmëroi se çarja artificiale midis “vëllezërve shqiptarë” dhe grekëve nuk është thjesht një gabim politik, por një vetëvrasje kombëtare për të dyja palët.
Një dokument i rallë mbi origjinën e përbashkët
Në një letër dërguar qeverisë greke, mjeku arvanitas nga Salesi i Atikës, Dimitrios Storaitis—mik i ngushtë i peshkopit të Korçës, Evlogjos Kurila—shtron një tezë që sot mund të duket sa akademike aq edhe sfiduese: Shqiptarët dhe Grekët janë degë të së njëjtës pemë gjenealogjike. Duke u mbështetur në autoritetin e Herodotit dhe gjeografëve të lashtë, Storaitis argumenton se Pellazgët dhe Ilirët janë pararendësit e përbashkët që bashkojnë këto dy kombe në një “racë” të vetme biologjike dhe kulturore.
Për Storaitis, termat “Arvanitas” dhe “Shqiptar” nuk janë përjashtues. Ai e identifikon veten me krenari si një arvanitas shqipfolës, por njëkohësisht si një grek të mirëfilltë. Sipas tij, kjo nuk është një kontradiktë, por një dëshmi e faktit se bërthama e shtetit të ri grek u ngjiz nga gjaku dhe vullneti i udhëheqësve shqiptarë të Revolucionit të vitit 1821.
Skënderbeu si mbrojtës i Europës dhe trashëgimisë së përbashkët
Në dorëshkrimin e tij, Storaitis nuk kufizohet vetëm në historiografinë e lashtë. Ai lartëson figurën e Gjergj Kastriotit Skënderbeut, duke e cilësuar atë si heroin shqiptar që shërbeu si mburojë e të gjithë Evropës (dhe rrjedhimisht edhe e grekëve) kundër pushtuesit osman. Për autorin, heronjtë e Greqisë së lashtë janë po aq heronj të shqiptarëve, sa ç’janë udhëheqësit e 1821-shit pasardhës të traditës luftarake shqiptare.
Gjuha: Dialekt i shpirtit të përbashkët
Një aspekt interesant i analizës së Storaitis është ai gjuhësor. Ai tenton të lidhë gjuhën shqipe me dialektet e lashta greke (si ai eolik apo dorik), duke argumentuar se ndryshimet e sotme janë thjesht “korruptime” kohore të një rrënje të përbashkët pellazgjike. Ndonëse kjo tezë mund të debatohet nga gjuhësia moderne, ajo tregon dëshirën e tij akademike për të gjetur ura komunikimi aty ku politika kishte ndërtuar mure.
Paralajmërimi gjeopolitik: “Vorri Kombëtar”
Titulli i dorëshkrimit të tij mbart një peshë tragjike: “Armiqësia midis Shqiptarëve dhe Grekëve është një vorr kombëtar për të dy”. Storaitis e shihte me shqetësim sesi propaganda e huaj (veçanërisht ajo pansllaviste dhe ndikimet e tjera gjeopolitike të kohës) po ushqenin urrejtjen mes dy popujve për të përfituar “të tretët”.
Ai u bën thirrje arvanitasve në Greqi dhe vëllezërve shqiptarë në Shqipëri që të mos bien pre e propagandave “sharlatane”. Sipas tij, mbijetesa e Greqisë është e lidhur pazgjidhshmërisht me mirëqenien dhe miqësinë me Shqipërinë. Çdo dobësim i njërës palë është automatikisht një dobësim për tjetrën.
Nevoja për burime parësore
Mesazhi i Storaitis mbetet aktual edhe pas gati një shekulli. Ai këshillon që për të formuar një opinion të shëndoshë mbi historinë, duhet t’u kthehemi burimeve parësore dhe referencave ndërkombëtare, duke shmangur mitet politike të çastit.
Studimi i këtij dorëshkrimi nuk është thjesht një ushtrim nostalgjie, por një ftesë për të rishqyrtuar marrëdhëniet ballkanike përmes thjerrëzës së bashkëpunimit dhe origjinës së përbashkët, duke shmangur kështu atë “vorr kombëtar” për të cilin mjeku arvanitas na paralajmëroi me aq pasion. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
