Problemi i pellazgëve do të trajtohet shkurtimisht këtu, pasi, sipas shumë studiuesve, ata duhet të konsiderohen si paraardhësit e popullit shqiptar.
Etnonimi Pellazgjik fillimisht dëshmohet në Iliadën e Homerit, ku ata përshkruhen si banorë të Larisës dhe si “pellazgë hyjnorë Herodoti (Shek. i 5-të p.e.s.) vazhdon të thotë se ata jetonin, ndër të tjera, në Atikë dhe se bënin flijime dhe gjithçka për perënditë. Më tej, duke folur për helenët, ai thotë se këta “pasi u ndanë nga pellazgët, në fillim ishin të dobët…” Ai shton se më vonë athinasit i dëbuan pellazgët nga Atika dhe më pas këta të fundit u vendosën në ishullin e Lemnos’. Edhe Tukididi përmend pellazgët, të cilët, sipas tij, ishin ndër të parët që i quajtën grekët e lashtë me emrin Hellenes. Pellazgët janë përmendur edhe nga Aristoteli (shek. IV) në ishujt Elektride, nga Skymnus (shek. III-II), i cili thotë se ata themeluan tempullin e Dodonës, nga Diodori (shek. I p.e.s.), i cili thotë se Pellazgët ishin banorët e parë të ishullit Lesbos”, e kështu me radhë. Megjithatë, më shumë detaje për pellazgët mund të gjejmë nga gjeografi i madh Straboni, i cili thotë:
“Për pellazgët pothuajse të gjithë janë të mendimit se ata ishin një fis i lashtë i shpërndarë në të gjithë Greqinë dhe veçanërisht në rajonin e Eolëve afër Thesalisë. Sipas Efforit, megjithatë, ata ishin me origjinë arkade dhe iu përkushtuan luftës dhe duke u shtuar në numër nëpërmjet atyre që u bashkuan me ta dhe të cilëve u dhanë emrin, ata u bënë të famshëm edhe ndër helenët, si dhe kudo që u vendosën. Në fakt ne shohim pellazgë të vendosur në Kretë, siç dëshmon Homeri, duke futur në gojën e Odiseut fjalët e mëposhtme që i thanë Penelopës: “Në këtë ishull të banuar nga Akejtë, Eteokretët e guximshëm, Kydonët, Dorianët dhe Pellazgët hyjnorë, secili ka gjuhën e vet”. Pastaj Straboni vazhdon duke thënë se më parë pellazgët kishin qenë zotër të Thesalisë dhe se shumë autorë të lashtë i kanë quajtur pellazgë edhe fiset epirote, sepse ishin të shpërndarë deri në Epir. Dhe pasi këta autorë të lashtë kanë shënuar si pellazgë një numër të madh heronjsh, autorët e mëvonshëm i kanë quajtur pellazgë edhe fiset e udhëhequra nga këta heronj…” Më tej Straboni jep disa të dhëna për shtrirjen e lashtë të pellazgëve. Nuk po ndalemi më tej në të dhënat që japin autorët antikë për pellazgët, por duhet theksuar se të dhëna të tilla shpesh mbulohen nga një re e caktuar mitologjike. Mjafton të kujtojmë se sipas historianit romak të kohës së Augustit, Justinit, edhe njerëzit e Maqedonisë së lashtë quheshin pellazgë.
Problemi pellazg gjatë shekujve të fundit ka tërhequr vëmendjen edhe të disa autorëve shqiptarë, të cilët kanë mbështetur dhe argumetuar mbi origjinën pellazge të popullit shqiptar.
————————
Pjesë nga libri i Shaban Demiraj – “Origjina e Shqiptarëve_ Hetuar Gjuhësisht-Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2006”
Përgatiti – Elis Buba
