Një studim i publikuar në revistën shkencore Journal of International Cooperation and Development nga studiuesit Arben Arifi dhe Luan Tetaj ngre në pah një të vërtetë të rëndësishme për historinë e Kosovës: Manastiri i Deçanit nuk është një monument “serb”, siç është pretenduar shpesh, por një vepër e ndërtuar nga mjeshtër shqiptarë dhe nën ndikimin e fortë të traditës perëndimore romane e gotike.
Dokumentet historike tregojnë se arkitekti kryesor i këtij monumenti ishte Fra Vita Kuçi nga Kotori, një françeskan me prejardhje shqiptare, i cili bashkë me një grup skulptorësh dhe ndërtuesish të tjerë realizoi këtë kryevepër të shekullit XIV. Vetë mbishkrimi latin në portalin e kishës e përmend emrin e tij, duke dëshmuar qartë origjinën dhe frymën katolike të ndërtimit. (Për mbishkrimin e Deçanit) Ida Sinkević — “Visoki Dečani Monastery,” Mapping Eastern Europe, 2022
Autorët theksojnë se stili arkitektonik i Deçanit është i pazakonshëm për manastiret ortodokse: përzierja e elementeve bizantine me dekorimet romanike e gotike, tipike për Dalmacinë dhe bregdetin shqiptar. Kjo tregon se Deçani është fryt i një bashkëpunimi kulturor e fetar shumë më të gjerë se sa një traditë e ngushtë sllave.
Studimi shpjegon gjithashtu se përpjekjet për ta paraqitur manastirin si vepër ekskluzivisht serbe janë pjesë e një procesi të gjatë “aproprimi kulturor”, që synon të fshijë rolin e shqiptarëve në ndërtimin e trashëgimisë së Kosovës. Në fakt, sipas autorëve, Deçani duhet parë si pasuri e përbashkët e gjithë qytetarëve të Kosovës dhe si një simbol i identitetit të saj multietnik e multikulturor.
Në përfundim, Arifi dhe Tetaj e cilësojnë Manastirin e Deçanit jo thjesht si një monument fetar, por si një dëshmi të qartë se historia e Kosovës është shumë më e ndërlikuar dhe shumë më e pasur se sa narrativat nacionaliste që përpiqen ta monopolizojnë atë.
Shqyrtoni artikullin ne diskutim. Journal of International Cooperation and Development www.richtmann.org/journalVol 3, No 2, November 2020. The Monastery of Deçan and the Attempts to Appropriate It Arben Arifi Dr., College “UBT”, Pristina, Kosovo Luan Tetaj Prof. Ass. Dr., Institute of History, Pristina, Kosovo
Fra Vita Kuçi – Kryemjeshter i Manastirit te Deçanit
Fra Vita Kuçi – Kryemjeshter i Manastirit te Deçanit
