Ekzistojnë njerëz që lindin brenda historisë dhe njerëz që e detyrojnë historinë të rilindë sipas vullnetit të tyre. Napoleon Bonaparte ishte nga këta të fundit. Ai nuk ishte thjesht një gjeneral korsikan që marshoi mbi Europë; ai ishte njeriu që kuptoi se pushteti nuk mbështetet vetëm mbi armët, por mbi aftësinë për të imponuar një ide mbi realitetin. Në epokën e rrënojave revolucionare, ai krijoi vetveten si mit, si perandor dhe si fat historik.
Por miti, sapo lind, fillon të kërkojë prejardhje. Historia ka një etje të pashuar për rrënjë, sikur madhështia të mos mund të ekzistojë pa një gjak të lashtë që e justifikon. Kështu, përtej figurës së njohur të Napoleonit, herë pas here rikthehen pyetje që duken periferike, por që fshehin ankthin e kombeve për të gjetur veten në trupin e njerëzve të mëdhenj. Një nga këto pyetje lidhet me një hipotezë të pazakontë dhe provokuese: a mund të ketë pasur Napoleoni një prejardhje shqiptare?
Ndoshta çështja nuk qëndron vetëm tek e vërteta genealogjike. Ndoshta ajo që ka rëndësi është nevoja e popujve për të hyrë në histori përmes figurave që historia i ka bërë të pavdekshme. Sepse kombet, ashtu si individët, shpesh kërkojnë tek heronjtë e largët një mënyrë për të kapërcyer vetminë e tyre në kohë.
Kjo hipotezë është rikthyer në vëmendje nga studiuesi shqiptar Gëzim Alpion, profesor në Universitetin e Birminghamit, në një analizë të botuar në Londër në revistën “The Anglo-Albanian Association Quarterly”. Alpion nuk e paraqet këtë tezë si një fakt të pakundërshtueshëm historik, por si një pistë kërkimi që mbështetet në disa referenca të autorëve francezë të shekujve XIX dhe XX.
Sipas Alpionit, tre autorë francezë – shkrimtarja dhe memorialistja Laure Junot, Dukesha d’Abrantès, historiani dhe politikani Adolphe Thiers, si dhe linguisti Robert D’Angely – kanë përmendur mundësinë që Napoleon Bonaparti të kishte origjinë nga komunitetet shqiptare të vendosura në Korsikë. Këta autorë argumentojnë se paraardhësit e Napoleonit mund të kenë qenë pjesë e valëve të mëdha të emigrimit shqiptar drejt Perëndimit pas pushtimit osman të Ballkanit në fundin e shekullit XV.
Rënia e principatave shqiptare pas vdekjes së Gjergj Kastriotit – Skënderbeut dhe zgjerimi i Perandorisë Osmane krijuan një eksod masiv shqiptarësh drejt Italisë, Greqisë dhe brigjeve të Mesdheut. Sipas kësaj teorie, një degë e paraardhësve të familjes Bonaparte besohet se u vendos fillimisht në rajonin e Manit në Greqinë jugore, përpara se të migronte në Korsikë.
Edhe pse dokumentacioni historik mbetet i pamjaftueshëm për të provuar përfundimisht këtë tezë, fakti që ajo është artikuluar nga autorë francezë dhe jo vetëm nga studiues shqiptarë i ka dhënë debatit një interes të veçantë akademik. Në këtë kuptim, Alpion argumenton se çështja meriton kërkime më të thelluara genealogjike dhe arkivore.
Por artikulli i tij nuk ndalet vetëm te Napoleoni. Përkundrazi, ai e përdor këtë rast për të trajtuar një fenomen më të gjerë historik: rolin e shqiptarëve si elitë ushtarake, politike dhe kulturore në perandori të ndryshme.
Sipas Alpionit, shqiptarët, si pasardhës të ilirëve, kanë prodhuar gjatë historisë një numër figurash me ndikim ndërkombëtar, nga perandorët romakë e bizantinë deri te vezirët e Perandorisë Osmane. Emra si Diokleciani, Konstandini i Madh, Justiniani apo Anastasi konsiderohen shpesh nga historiografia shqiptare dhe ndërkombëtare si me origjinë ilire.
Në të njëjtën mënyrë, studiuesi përmend figura të tjera të njohura që lidhen me origjinën shqiptare: Mehmet Aliun e Egjiptit, themeluesin e dinastisë moderne egjiptiane; Mustafa Qemal Ataturkun, arkitektin e Turqisë moderne; Papa Klementin XI; politikanin italian Francesco Crispi; si dhe figura bashkëkohore si Ismail Kadareja, Ferid Murad, Inva Mula apo vëllezërit Belushi.
Në analizën e tij, Alpion nënvizon një paradoks historik shqiptar: shumë prej figurave me famë botërore me origjinë shqiptare arritën kulmet e suksesit jashtë Shqipërisë dhe shpesh mbetën të shkëputur nga vetë vendi i origjinës. Sipas tij, ky fenomen lidhet me kushtet historike të mbijetesës së shqiptarëve nën sundime të huaja, ku talenti dhe ambicia shpesh kanalizoheshin drejt qendrave të mëdha perandorake – Stambollit dikur, apo kryeqyteteve perëndimore sot.
Në këtë kontekst, edhe “teza Napoleon” merr një dimension simbolik. Ajo nuk është thjesht përpjekje për “të përvetësuar” një figurë të historisë europiane, por pasqyrim i një nevoje të kombeve të vogla për të kërkuar gjurmët e tyre në historinë globale.
Megjithatë, historianët seriozë mbeten të kujdesshëm. Deri më sot nuk ekziston një konsensus akademik ndërkombëtar që të konfirmojë origjinën shqiptare të Napoleon Bonapartit. Shumica e biografive standarde e konsiderojnë familjen Bonaparte si me origjinë italiane nga Toskana, e vendosur më pas në Korsikë. Pikërisht për këtë arsye, teza e prejardhjes shqiptare mbetet ende në kufirin mes hipotezës historike dhe narrativës identitare.
Por edhe si hipotezë, ajo mbetet domethënëse. Sepse tregon se historia e Ballkanit nuk ka qenë kurrë periferike. Përkundrazi, popujt e këtij rajoni kanë qenë pjesë aktive e proceseve që formësuan Europën moderne. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron vlera më e madhe e analizës së Gëzim Alpionit: jo te tentativa për të “shqiptarizuar” Napoleonin, por te rikujtimi se kombet e vogla kanë prodhuar figura dhe energji historike shumë më të mëdha sesa pesha e tyre gjeografike.
Bazuar ne studimet e
Dr Gëzim Alpion
The University of Birmingham, UK
