Një analizë gjeopolitike dhe ikonografike mbi “L’Europa Geografico-Politica: Veduta a Volo d’Oca”
Viti 1871 shënon një moment kthese në gjeopolitikën evropiane (përfundimi i Luftës Franco-Prusiane, krijimi i Perandorisë Gjermane dhe Bashkimi Italian). Në këtë klimë tranzicioni, botuesi Manfredo Manfredi publikon në Bolonjë një hartë satirike me autor anonim që ofron një këndvështrim të hollë eurocentrik mbi popujt e Ballkanit. Ndërsa Evropa Perëndimore paraqitet përmes figurave të monarkëve, ushtarëve dhe përleshjeve për pushtet, Ballkani shihet si një hapësirë pasive, pastorale dhe në krizë identiteti.
Metafora e “Grigjës”: Pse Shqiptarët dhe fqinjtë paraqiten si dele?
Në pjesën juglindore të hartës, rajonet e Shqipërisë (Albania), Bosnjës, Serbisë, Bullgarisë, Tësalisë dhe Rumelisë janë vizatuar si një grup delesh dhe dhish të grumbulluara. Ky de-individualizim vizual mbart dy mesazhe të forta akademike:
Popujt pastoralë të maleve: Për inteligjencën perëndimore të kohës, Ballkani i brendshëm shihej si një rajon i izoluar dhe i prapambetur ekonomikisht, ku jeta rrotullohej rreth blegtorisë. Duke i zhveshur nga tiparet njerëzore, artisti thekson mungesën e tyre të pretenduar të qytetërimit urban dhe institucional.
Nënshtrimi politik (Submissiveness): Në vitin 1871, këto territore ishin ende zyrtarisht vilajete nën sundimin e plotë ose kontrollin e Portës së Lartë. Ata shiheshin si një masë pasive (“një tufë/gregge”) pa agjenci politike sovranë. Mbi këtë tufë qëndron një dordolec i veshur me rroba osmane dhe fes në kokë (Turchia), që simbolizon një autoritet të kalbur që qeveris vetëm përmes një hijeje të frikshme që po zbehet.
Nuanca e pavarësisë: Popujt që janë më gjeografikisht në skaje apo që kanë nisur lëvizjet shpirtërore të shpërbërjes tregojnë një lloj tendence distancimi, por unifikimi i tyre si dele tregon se për Evropën ata mbeteshin ende thjesht “preja” që priste të ndahej pas rënies së Perandorisë Otomane.
Greqia para Pasqyrës: Kostumi Arvanitas dhe kriza e identitetit
Krejt ndryshe nga pjesa tjetër e Ballkanit, Greqia (Grecia) përfaqësohet nga një figurë njerëzore: një burrë i veshur me kostum tradicional me fustanellë shqiptare që këqyr veten në një pasqyrë. Vargjet origjinale në italisht të hartës sqarojnë plotësisht këtë satirë:
“Cerca invan nella bocca del potere / Qualche dente, che sappia il suo mestiere: / Omai sono in odore di minchioni / I moderni figliuoli dei Platoni.” (Kërkon më kot në gojën e pushtetit / Ndonjë dhëmb që t’ia dijë zanatit; / Tashmë vijnë si erë budallenjsh / Këta bijtë modernë të Platonëve).
Paradoksi i fustanellës arvanitase: Figura mban veshur fustanellën dhe xhamadanin – veshje kjo që historikisht u bë e njohur nga luftëtarët Arvanitas dhe Suliotë që mbajtën peshën kryesore të Revolucionit të vitit 1821 dhe që më pas u adoptua si kostum kombëtar grek. Artisti nxjerr në pah kontrastin e madh midis realitetit etnik/kulturor ballkanik (arvanitas) dhe pretendimit romantik evropian për t’i parë ata si “pasardhës të pastër të Platonit”.
Kriza e Identitetit përpara pasqyrës: Greqia e vitit 1871 ishte një shtet i vogël, i pafuqishëm, i zhytur në borxhe dhe i paqëndrueshëm. Pasqyra nuk përfaqëson thjesht narcizëm, por një krizë të thellë ekzistenciale: figura po këqyr me melankoli se sa e vogël i ka mbetur toka dhe sa “pa dhëmbë” (pa fuqi reale) është shteti i saj përballë fuqive të mëdha, duke mbetur e bllokuar në vetë-analizë dhe e paaftë për të projektuar ndikim gjeopolitik.
Paralelizmat moderne: Rusia agresore dhe islamizimi politik
Rusia: Karikatura e vitit 1871 e vizaton Rusinë si një gjigand mjekërrzi me një thikë të madhe të lyer me gjak. Ketu mund te vendosen paralele të drejtpërdrejta me vitin 2026 dhe agresionin e Vladimir Putinit në Ukrainë, duke vërtetuar se imperializmi rus dhe instinkti i dhunshëm territorial nuk kanë ndryshuar as pas një shekulli e gjysmë.
Islamizimi Politik: Vakumi i lënë nga Perandoria Osmane në hartën e vitit 1871 gjen jehonë sot në ambiciet neo-osmane të Turqisë dhe në përdorimin e islamizimit politik si instrument influence gjeopolitike në Ballkan.
Greqia dhe pretendimet territoriale ndaj Shqipërisë
Ankthi historik i Greqisë për t’u dukur më e madhe (i rrënjosur që nga epoka e Megali Ideas) manifestohet edhe sot në marrëdhëniet me Shqipërinë. Instrumentalizimi i të ashtuquajturit “minoriteti grek” në Jug të Shqipërisë (Epiri i Veriut) – projekt që synon të zerojë çeshtjen e Çamerisë – dhe të ngrejë tensionet politike artificiale që duken si thjesht një vazhdimësi e asaj Greqie që, në pamundësi për të pasur “dhëmbë gjeopolitikë” të vërtetë, për të bllokuar qoftë edhe integrimin ne BE, përpiqet të projektojë agresivitet ndaj fqinjëve për të ushqyer mitin e saj kombëtar.
Viti 1871 nuk shënoi thjesht një riorganizim të hartës politike të Evropës, por edhe afirmimin brutal të vullnetit për pushtet që udhëhiqte kombet moderne nën petkun e qytetërimit. Harta satirike e botuar në Bolonjë nga Manfredo Manfredi nuk është vetëm një ilustrim humoristik i krizave evropiane, por një dëshmi e mënyrës se si Evropa Perëndimore e shihte veten si subjekt të historisë, ndërsa popujt e Ballkanit si objekte të saj. Në këtë alegori vizuale, Perëndimi mishëron ambicien, luftën dhe etjen për madhështi, ndërsa Ballkani reduktohet në një periferi të heshtur, pastorale dhe të paformësuar politikisht. Por ky vështrim nuk flet aq për Ballkanin sesa për vetë Evropën: për krenarinë e saj, për iluzionin e superioritetit dhe për verbërinë me të cilën qytetërimi shpesh fsheh instinktin e sundimit. Nën satirën dhe karikaturën, shfaqet i njëjti ligj i pandryshueshëm i historisë njerëzore — konflikti i përhershëm i vullneteve, ku popujt e vegjël mbeten zakonisht jo protagonistë të fatit të tyre, por figura të vizatuara nga dora e të tjerëve. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
