Në shekullin e VI, perandori Justiniani I (i lindur në vitin 482 pas Krishtit në qytetin Tauresium pranë Shkupit të Ilirisë), shpalli një sistem të ri ligjesh, të përfshirë në Corpus Iuris Civilis (Kodi juridik civil), që përbënte bazën juridike të Perandorisë së Bizantit. Ligjet e Justinianit u prezantuan me dy kode: i pari ishte Codex Iustinianus primus ose vetus, i vitit 529 pas Krishtit, i cili ka humbur dhe nuk dihet saktësisht përmbajtja; dhe i dyti Codex Iustinianus Repetitae Praelectionis, i vitit 534 pas Krishtit, që për fat të mirë ruhet ende i plotë.
Ky legjislacion ishte në fuqi dhe tepër aktiv në zotërimet iliro-arbërore.
Studiuesit e konsiderojnë Kodin e Justinianit si një kryevepër juridike, të përbërë nga ligje dhe sentenca, të bazuara në të drejtën romake, që i kishin dhënë jetë në shekuj jurisprudencës romake dhe më pas edhe të drejtës bizantine.
Kodi i Justinianit (Codex Iustinianus i vitit 534 pas K.), është i ndarë në 12 libra, ku secili libër përmban një numër të konsiderueshëm titujsh apo nënndarjesh, të cilat në tërësi janë mbi 1600 konstitucione.
Sipas radhës, librat e Kodit të Justinianit janë:
Libri I: e drejta ekleziastike (kishëtare);
Librat II deri në VIII: e drejta private;
Libri IX: e drejta penale;
Librat X, XI dhe XII: e drejta administrative dhe financiare.
Edhe Kanuni i Lekë Dukagjinit ka të njëjtën strukturë, i formuar nga 12 libra, pothuajse me të njëjtin numër ligjesh dhe me ngjashmëri mbresëlënëse.
Duke u njohur me këto fakte, lind natyrshëm pyetja: a është kjo një koincidencë e rastit, apo përbën një fakt të rëndësishëm historik që vërteton origjinën e lashtë të Kanunit, që shpreh vazhdimësi të kodeve romake – ilire – bizantine, ose, më saktë, është një sintezë e Kodit të Justinianit, i aplikuar në territoret iliro-arbërore?
Ashtu si Kodi i Justinianit, edhe Kanuni i Lekë Dukagjinit, në librin I trajton të drejtën ekleziastike (të drejtat e kishës dhe të besimit kristian), por e përjashton kishën nga e drejta për pushtet politik.
Librat II deri në VIII përmbajnë ligjet dhe rregullat e të drejtës private, dhe kështu me radhë librat e tjerë vazhdojnë me të drejtën penale, të drejtën administrative, të drejtën financiare dhe përfundojnë me të drejtën e procedurës penale.
Jo vetëm struktura, por, siç theksuam më parë, edhe përmbajtja e ligjeve në Kanunin e Lekë Dukagjinit ka ngjashmëri të madhe me ato të Kodit të Justinianit. / Christian Albanian Heritage
