Nga një këndvështrim akademik mbi veprën “Mbi Çështjen Lindore”
Në vitin 1876, kur “Çështja Lindore” po trondiste themelet e Perandorisë Osmane dhe po ridisenjonte hartën e Ballkanit, politikani dhe shkrimtari grek Dimitrios Ainianos do të botonte një traktat që sot shërben si një dritare magjepsëse – dhe shpeshherë e keqkuptuar – mbi perceptimin e identitetit shqiptar në sytë e elitës intelektuale helene të kohës.
Dokumentet e kohës (siç shihet në kopertinën e botimit të tij në Athinë) na tregojnë një përpjekje për të ndërtuar një urë bashkëpunimi përmes teorisë së “origjinës së përbashkët”, një koncept që në shekullin XIX njihej si Greko-Albanizmi.
Një racë, dy besime: Teoria e Ainianos
Sipas fragmenteve të shkëputura nga vepra e tij, Ainianos mbron me forcë tezën se “raca shqiptare, që nga kohët e lashta, konsiderohej si një dhe e njëjta me atë greke” (…εξ αρχαίων χρόνων εθεωρείτο ως μία και η αυτή φυλή μετά της Ελληνικής). Për Ainianos, shqiptarët nuk ishin thjesht fqinj, por “Grekë të mirëfilltë” (γνήσιους Έλληνες), të cilët rrethanat historike dhe politike i kishin ndarë.
Ai shkon më tej duke analizuar elementin musliman të popullsisë shqiptare. Sipas tij, kalimi në Islam i një pjese të shqiptarëve nuk ishte një akt bindjeje të thellë fetare, por një zgjedhje “për interes” (εκ συμφέροντος) për t’i mbijetuar zgjedhës osmane. Ainianos shfaq një optimizëm romantik, duke besuar se sapo të hiqej presioni i despotizmit osman, këta “vëllezër të një gjaku” do të përqafonin vlerat e lirisë dhe barazisë, duke u rikthyer në trungun e përbashkët politik me grekët.
Kritika ndaj politikës së Athinës
Një element kyç që del nga shënimet e tij është kritika e ashpër ndaj klasës politike greke të asaj kohe. Ainianos shprehet me keqardhje se në Greqi nuk ishin shfaqur ende “burra shteti me virtyte të mëdha politike” që të mund ta trajtonin këtë çështje me urtësinë e duhur.
Ai e shihte dështimin për të afruar shqiptarët (si ata të krishterë, ashtu edhe ata muslimanë) si një humbje strategjike të Greqisë. Në vend që t’i shihte shqiptarët si “të huaj”, ai kërkonte një “shkrirje” (συγχωνεύσεως) politike, duke i konsideruar ata si forcën vitale që do të garantonte pavarësinë e vërtetë ballkanike përballë autokracisë.
Vepra e Ainianos e vitit 1876 nuk duhet lexuar thjesht si një përpjekje për “asimilim”, por si një manifest politik i kohës që synonte krijimin e një fronti të përbashkët kundër pansllavizmit dhe sundimit osman. Edhe pse tezat e tij për “një racë të vetme” sot analizohen përmes thjerrëzës së nacionalizmit të shekullit XIX, mbetet fakt se ai e vlerësonte elementin shqiptar si një forcë me “origjinë fisnike” dhe virtyte të larta, duke e konsideruar aleancën me shqiptarët si kushtin sine qua non për suksesin e Greqisë në Çështjen Lindore.
Sot, kjo trashëgimi na kujton se marrëdhëniet mes dy kombeve tona janë ndërtuar mbi shtresa të dëndura historie, ku admimi dhe kritika politike kanë ecur gjithmonë krah për krah. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
