Bazuar në studimet e Spyridon Epameinonda Sitogeorgopoulos
Në kërkim të rrënjëve të thella të gjuhësisë dhe historisë ballkanike, vepra e Spyridon Sitogeorgopoulos, e titulluar “Metodë e shkurtër për mësimin e gjuhës arvanitase-pellazgjike”, ofron një perspektivë sa shkencore aq edhe shpirtërore mbi atë që ai e quan “Gjuha e Perëndive” (Gkliouha e Perentivet). Ky punim, i botuar në Salesi të Atikës në nëntor të vitit 2017, nuk është thjesht një manual gjuhësor, por një thirrje për rivlerësimin e një trashëgimie të lashtë që lidh epokën homerike me realitetin e sotëm.
Lidhja homerike: Arbërishtja (Arvanitika) si “Gjuha e Perëndive”
Shtyllë qendrore e këtij studimi është teza se gjuha arvanitase është pasardhësja e drejtpërdrejtë e pellazgjishtes hyjnore. Autori citon profesorin e njohur të historisë në Universitetin e Athinës, Pavlos Karolidis, i cili në hyrjen e “Historisë së Kombit Grek” (botimi i vitit 1930) shpjegon kuptimin e fshehur pas vargjeve homerike. Sipas Karolidis, kurdoherë që Homeri i referohet një fjale si pjesë të “gjuhës së Perëndive”, ai në fakt nënkupton se ajo fjalë është e një lashtësie të madhe, konkretisht një fjalë pellazgjike. Kjo e vendos arvanitiken në një piedestal unik filologjik, duke e konsideruar atë si mjetin përmes të cilit mund të dekodohet lashtësia më e hershme.
Rrënjët akademike dhe burimet e studimit
Punimi i Sitogeorgopoulos nuk bazohet në mite të pambështetura, por mbështetet në një traditë të gjatë studimesh serioze të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX. Autori pranon se pjesa dërrmuese e të dhënave të tij burojnë nga punimet gramatikore të dy figurave të shquara:
- Karolos Reinhold: Kryemjek i Flotës Mbretërore, i cili në vitin 1855 botoi studimin “Pelasgica: Dialekti i Flotës, Hidrës, Porosit dhe Spetses”.
- Iakovos Thomopoulos: Mjek dhe studiues, i cili në vitin 1912 publikoi veprën “Pelasgica: Mbi gjuhën e Pellazgëve të Lashtë”.
Këto referenca vërtetojnë se gjuha arvanitase ka qenë objekt i një analize të hollësishme akademike që e lidh atë drejtpërdrejt me dialektet e përdorura nga flota detare dhe popullsia e ishujve heroikë të Greqisë.
Rezistenca historike: Nga Skënderbeu te Revolucioni i papërfunduar i 1821-shit
Vepra i kushton nderim edhe figurës së Gjergj Kastriotit – Skënderbeut (1405-1468), të cilin autori e cilëson edhe si “Zotin e Arvanitëve”. Ai vë theksin te “Besa-Lidhja e Lezhës” (2 mars 1444), duke e parë atë si një moment kulminant të rezistencës kundër “errësirës”.
Sipas autorit, kjo frymë qëndrese vazhdoi edhe te luftëtarët arvanitas të Revolucionit Grek të vitit 1821. Megjithatë, Sitogeorgopoulos mban një qëndrim kritik ndaj asaj që ai e quan “establishment politik i kalbur dhe tradhtar”, i cili sipas tij ka persekutuar dhe vrarë luftëtarët heroikë arvanitas. Ai e konsideron punimin e tij si një “shkëndijë” për të ndezur pishtarin e drejtësisë për një rrugë të Revolucionit që mbeti e papërfunduar.
Origjina arbërore e autorit dhe trashëgimia gjuhësore si “qymyr i ndezur”
Përtej anës akademike, autori sjell një dimension njerëzor dhe familjar. Ai ia kushton punimin prindërve të tij, Epameinondas dhe Antonia, por veçanërisht gjyshes së tij, Maria Leka, e cila e udhëhoqi në hapat e parë të mësimit të kësaj gjuhe.
Gjuha arvanitase përshkruhet si një “qymyr i ndezur” që paraardhësit e mbajtën në duart e tyre me sakrificë për t’ua dorëzuar brezave të sotëm. Për këtë arsye, autori, një major në lirim (Epilarhos e.a.), inkurajon dhe lejon shpërndarjen e lirë, riprodhimin dhe modifikimin e kësaj vepre, pa kërkuar të drejta autori, me qëllim që “Gjuha e Perëndive” të përhapet me shpejtësi përmes çdo mjeti të mundshëm.
Ky studim i Spyridon E. Sitogeorgopoulos shërben si një urë lidhëse mes gjuhësisë krahasuese dhe krenarisë kombëtare. Duke e identifikuar shqipen arbërore me pellazgjishten, ai jo vetëm që ruan një dialekt në rrezik zhdukjeje, por i kthen asaj dinjitetin si një gjuhë hyjnore që ka mbijetuar përmes shekujve si dëshmi e pandryshuar e historisë.
