Dritësimi i figurës së Nifonit II zbulon lidhjen e ngushtë midis elitave shqiptare mesjetare dhe fronit më të lartë të Ortodoksisë.
Një figurë poliedrike
Nifoni II (1435/40 – 1508), i njohur në historiografinë kishtare si Patriarku Ekumenik i Kostandinopojës, mbetet një nga figurat më interesante të shekullit të XV. Përtej petkut të tij fetar si Shën Nifoni, biografia e tij shërben si një dëshmi e gjallë e lëvizshmërisë së elitave arbërore në hapësirën bizantine dhe ballkanike pas rënies së Perandorisë.
Origjina: “I biri i një arkondi albanit”
Sipas burimeve të pasura që ofrojnë dorëshkrimet e kohës, si Historia Politica Constantinopoleos (1399-1578) dhe shënimet e kronikistit Manuel Malaxos (1577), origjina e Nifonit është e qartë dhe e dokumentuar. Dokumentet që gjenden në veprën Realia Byzantina (Imazhi 3 dhe 4) konfirmojnë se babai i tij, i quajtur Manuel, ishte një “arkond albanit” (përkthyer: zotëri/fisnik shqiptar).
Manueli përshkruhet si një burrë me edukim të lartë grek-ortodoks, i cili kishte shërbyer në oborrin e Despotit sllav, Gjergj Brankoviç, ku gëzonte respekt të madh për shkak të “urtësisë dhe modestisë së karakterit”. Më pas, ai u vendos në Peloponez (Mesini), ku lindi edhe Nifoni (me emrin laik Nikolla). Kjo lidhje gjenealogjike tregon se familja e tij i përkiste asaj shtrese fisnikësh shqiptarë që ishin integruar plotësisht në strukturat administrative dhe kulturore të Bizantit dhe shteteve pasuese të Ballkanit.
Lidhja me rrethin e Skënderbeut
Një detaj me interest e vecante që del nga fragmentet e jetëshkrimit të tij (Imazhi 1) është rrugëtimi shpirtëror i Nifonit. Pas dorëzimit si murg, ai ndoqi murgun Zahari, i cili njihet si këshilltari shpirtëror i Gjergj Kastriotit Skënderbeut. Me Heroin tonë Kombëtar, Nifoni, sipas shume burimeve, kishte marrëdhëni vëllazërore.
Ai u vendos fillimisht në Manastirin e Hyjlindëses në Ohër. Ky stacion nuk ishte i rastësishëm; Ohri në atë kohë ishte një qendër e rëndësishme ku ndërthureshin ndikimet shqiptare, sllave dhe grek-ortodokse. Pas zgjedhjes së Zaharisë si Kryepeshkop i Ohrit, Nifoni u zhvendos në Malin e Shenjtë At (Atos), ku u bë pjesë e manastireve prestigjioze si Vatopedi dhe Dionisiu, duke u përgatitur kështu për ngjitjen në fronin ekumenik.
Patriarku i reformave dhe i mërgimit
Nifoni II shërbeu si Patriark i Kostandinopojës në dy periudha (1486-1488 dhe 1497-1498). Ai mbahet mend për moralin e tij të rreptë dhe përpjekjet për të pastruar kishën nga korrupsioni (simonia). Megjithatë, ndikimi i tij shtrihej përtej mureve të Kostandinopojës.
Ai luajti një rol kyç në organizimin e kishës në Vllahi (Rumania e sotme), me ftesë të Radu të Madh. Kjo lëvizje e tij mes Peloponezit, Ohrit, Atosit, Kostandinopojës dhe Vllahisë pasqyron fatin e shumë familjeve fisnike shqiptare të asaj kohe, të cilat ishin bartëse të kulturës ortodokse-bizantine në të gjithë Europën Juglindore.
Trashëgimia kulturore: Nga Arvanitët te identiteti i sotëm
Burimet e ofruara (Imazhi 6 dhe 7) bëjnë një paralelizëm mes figurës së Nifonit dhe rëndësisë historike arbërore. Tekstet vlerësojnë “Agallarët e Arvanitisë” si “kulla të burrërisë” dhe “bij autentikë të nderit dhe besimit”. Ky kontekst kulturor ndihmon për të kuptuar se figura si Nifoni II nuk ishin thjesht individë të izoluar, por përfaqësues të një klase që ruanin kodet e nderit (besën) dhe lidhjen me traditën, qoftë kjo përmes fesë apo kulturës popullore (siç shihet në referencat për vallet dhe instrumentet e vjetra në zonat qe sot njihen si arvanitase).
Shën Nifoni II është një dëshmi se shqiptarët e mesjetës nuk ishin vetëm luftëtarë të shquar, por edhe pjesëmarrës aktivë në majat e mendimit teologjik dhe administrimit ekumenik. Origjina e tij nga një “arkond albanit” dhe lidhja e tij me rrethin e Skënderbeut e bëjnë atë një urë lidhëse mes historisë kombëtare shqiptare dhe trashëgimisë universale të Perandorisë Romake të Lindjes, njohur pas shek.19 si Bizant. / Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Burimet kryesore të konsultuara:
- Historia Politica Constantinopoleos (1399-1578).
- Manuel Malaxos, Patriarchiki Constantinopoleos Historia.
- Realia Byzantina, redaktuar nga S. Kotzabassi dhe G. Mavromatis.
- Kronikat e shekullit XVI mbi familjen e Manuelit dhe lidhjen me Despotatin e Serbisë.
