Trashëgimia e Heshtur: Fara e Bua-Sgurajve dhe miti i pastërtisë historiografike
Në historiografinë moderne gjenden plotë qorrsokake artificiale, ku shpeshherë e vërteta dokumentare bie viktimë e narrativave kombëtare të konstruktuara post-faktum. Një prej rasteve më flagrante të këtij “anashkalimi” akademik është figura e Leon Sgurit (Leo Sgouros) dhe lidhja e tij organike me farën e famshme të Bua-Sgurajve. Ndërsa institucionet rajonale, si Biblioteka Argolike, shpesh operojnë brenda një “Trekëndëshi të Bermudës” ku fjala “Arvanit” ose “Shqiptar” zhduket sapo kalon pragun e shekullit të 13-të, dokumentet e kohës flasin me një gjuhë tjetër: atë të gjakut, fiseve dhe realitetit etnik mesjetar.
Etimologjia si dëshmi: Rrënja e emrit
Përpara se të bëhej mbiemër i helenizuar, “Sgouros” mbart në vete një kod gjenetik dhe fizik. Siç vërehet në analizat gjuhësore, rrënja lidhet me termin shqiptar për “shkurren” (shkurrë/sgour), duke iu referuar dikujt që ka flokë të dendur e të ashpër si shkurrja – i thirrur në shqipen e vjetër si “Sgur”. Ky nuk është thjesht një detaj përshkrues, por një tregues i përkatësisë në një Fare specifike.
Në dokumentet e paraqitura (p.sh. Chronicle of the Toccos), ushtarët dhe krerët e kësaj linje identifikohen qartë si “Albanian soldiers”. Ky fakt nuk e tjetërson kontributin e tyre në hapësirën helene; përkundrazi, ai e riatdheson atë në kontekstin e vërtetë historik: Leon Sguri ishte një shqiptar etnik që, përmes fuqisë së tij, u bë një nga faktorët kryesorë të asaj që sot e quajmë histori greke.
Progon Sguri: Lidhja me Arbërinë
Një provë e pakundërshtueshme vjen nga dëshmitë mbi Progonos Sgouros (rreth viteve 1294–1300), një komandant i lartë bizantin nga Principata e Arbërit (Shqipëria Mesjetare). Dokumentet e identifikojnë atë si “megas hetaireiarches” dhe lord i Ohrit, i martuar me Eudokian, të afërmen e perandorit Andronik II Palaiolog.
Kjo linjë gjenealogjike tregon se Sgurajt nuk ishin thjesht individë të izoluar, por një dinasti ushtarake me origjinë nga Arbëria “Arbanoni” që depërtoi në majat e hierarkisë bizantine. Kur flasim për Leon Sgurin e Nafplios, ne flasim për degëzimin e kësaj fare që dominonte Morenë dhe Greqinë Qendrore.
Fara Bua-Shpata dhe realiteti i “Génos”
Në punimet akademike të Universitetit të Selanikut (Shiko imazhet ) termat “Μπουαίων” (Bua), “Σπάτα” (Shpata) dhe “Λιώσσα” (Losha) shfaqen si shtylla të rezistencës dhe sundimit në Epir dhe Etoloakarnani. Tekstet bizantine përdorin shprehjen “εκ των Αλβανιτών γένους” (nga gjinia/raca e Shqiptarëve).
Këtu duhet bërë një dallim i ftohtë akademik:
Ndërgjegjja Kombëtare: Një koncept modern i shekullit të 19-të që kërkon shtete homogjene.
Ndërgjegjja e Farës: Realiteti mesjetar ku besnikëria i takonte klanit dhe gjakut të përbashkët.
Leon Sguri, ashtu si pasardhësit e tij Pjetër Bua apo Gjin Bua Shpata, ishin te ritit “Ortodoks grekë” në kuptimin e trashëgimisë ortodokse dhe politike bizantine, por ishin Shqiptarë në kuptimin racial dhe gjuhësor. Mohimi i kësaj të fundit nga historianët modernë nuk është kërkim shkencor, por një “frikë” e pajustifikuar se mos njohja e kësaj origjine zbeh vlerën e tyre historike. Kur e vetmja gjë që logjikisht ndodh është zhdukja e elementit “etnik grek” nga faqe të tëra historie të lavdishme.
Heshtja e bibliotekave dhe “Trekëndëshi i Bermudës”
Pse shmanget origjina e Leon Sgurit në prezantimet e Bibliotekës Argolike? Pse kjo histori trajtohet si një sekret i turpshëm? Siç vërehet nga autorë si Michail Lamprunidis, historia e Nafplios është e mbushur me këtë prani, por shpesh ajo “fshihet” pas terminologjisë së paqartë.
Është absurde të citohen libra dhe autorë për të mbuluar faktin se elita ushtarake që mbrojti këto toka ishte e përbërë nga krerë fisesh shqiptare. Ata i quajtën “Grekë të vërtetë” pikërisht sepse ishin mbrojtësit e asaj hapësire, pa pasur nevojë të mohonin gjakun e tyre arvanitas. Por realisht trojet e kujt po mbronin ata, në një aktualitet që nuk njihte Greqi, apo shtete moderne sic i njohim sot. Me përvetësimin e këtyre personazheve, ndodh edhe përvetësimi i truallit të tyre.
Leon Sguri nuk ishte një rastësi historike. Ai ishte produkti i një force racore që buronte nga Arbëria dhe u rrënjos në More. Farat e Bua-Sgurajve, Shpatajve, Loshave, Mazarakaive, Malakasëve dhe Zenebishëve nuk janë thjesht emra në një kronikë të pluhurosur; ata janë arkitektët e vërtetë të një epoke ku kufijtë mes etnive ishin fluide, por identiteti i klanit ishte i hekurt.
Historiografia që e fshin këtë fakt bën autogol, duke krijuar një histori sterile dhe të rreme. Është koha që Leon Sguri të njihet ashtu siç ishte: Një despot shqiptar në fronin e Nafplios, trashëgimtar i një fare që nuk njihte kufij shtetërorë, por vetëm ligjin e shpatës dhe të gjakut. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
