Nga një vështrim mbi studimet e Johann Georg von Hahn, dritëhije mbi origjinën dhe statusin social të “Kapedanes” që tronditi Perandorinë Osmane.
Emri i Laskarina Bubulinës (1771–1825) qëndron si një monument i pathyeshëm i guximit njerëzor, në kujtesën popullore dhe atë akademike. Megjithatë, përtej petkut të heroinës “kombëtare greke”, kërkimi shkencor dhe dëshmitë e kohës hedhin dritë mbi një identitet më kompleks, të rrënjosur thellë në ethno-kulturën shqiptare të arvanitasve dhe suliotëve. Një dëshmi e jashtëzakonshme për këtë vjen nga botimet e Akademisë Perandorake të Shkencave në Vjenë (Kaiserliche Akademie der Wissenschaften), konkretisht në vëllimin e pesëmbëdhjetë të vitit 1867.
Dëshmia e Johann Georg von Hahn: “Bubulina e Species”
Në faqen 117 të veprës “Reise durch die Gebiete des Drin und Wardar” (Udhëtim nëpër zonat e Drinit dhe Vardarit), diplomati dhe studiuesi i shquar austriak, Johann Georg von Hahn—i konsideruar shpesh si babai i Albanologjisë—bën një konstatim që tejkalon thjesht kronikën e udhëtimit.
Hahn, i njohur për rigorozitetin e tij shkencor, e vendos Bubulinën në një kontekst të qartë etno-social: atë të shqiptarëve të krishterë. Ai shkruan:
“Ndër shqiptarët e krishterë, më kujtohet Haidoja, nëna e Kiço Xhavellës nga Suli, dhe gra të tjera të Sulit që ende festohen në këngë heroike sot, dhe kush nuk e njeh Bubulinën e Specias, heroinën e Luftës Greke të Pavarësisë?”
Ky rreshtim i Bubulinës krahas Haidos së Suliotëve nuk është i rastësishëm. Hahn e përdor këtë shembull për të ilustruar një fenomen sociologjik të veçantë: statusin e lirë dhe autoritetin e gruas në shoqërinë shqiptare. Sipas tij, ky autoritet “madje edhe te muhamedanët,” ishte një tipar dallues që ai e vërente te nëna e Ali Pashë Tepelenës dhe te gratë e tjera me ndikim në Janinë.
Gruaja luftëtare: Një kod kulturor shqiptar
Dokumenti i Vjenës ofron një analizë interesante mbi “pozitën e lirë” (freieren Stellung) të gruas në Maqedoni dhe ndër shqiptarët. Për Hahn-in, Bubulina nuk ishte thjesht një individ i izoluar, por produkt i një kodi kulturor ku gruaja shqiptare gëzonte një pushtet që shpesh tejkalonte kufijtë shtëpiakë.
Dhaskarina Pinoçi “Laskarina” lindi në burgun e Kostandinopojës, e bija e Stavros Pinoçi nga Ishulli i Species (Spetses), një bastion i popullsisë arbërore-arvanitase (shqipfolëse). Gjuha e saj amtare ishte shqipja, një fakt që bashkëkohësit e saj e dokumentuan gjerësisht. Në bordin e anijes së saj të famshme, “Agamemnon”, urdhrat shpesh jepeshin në atë gjuhë që bashkonte ekuipazhin e saj besnik të detarëve suliotë – arvanitas.
Strategia dhe pasuria: Më shumë se një heroinë mitike
Përtej legjendës, Bubulina ishte një sipërmarrëse dhe stratege e rrallë. Duke trashëguar një pasuri të madhe nga dy bashkëshortët e saj (të dy kapitenë të vrarë në det), ajo arriti të ndërtonte një flotë private. Në vitin 1821, ajo ishte e vetmja grua anëtare e “Filiki Eteria” (Shoqëria e Miqve) dhe financoi me pasurinë e saj personale ngritjen e ushtrive dhe mirëmbajtjen e flotës.
Ndikimi i saj ishte aq i madh sa që, siç vëren edhe Hahn në tekstin e tij, ajo fitoi një status “legjendar” ende pa u tharë boja e historisë. Referenca e tij te “këngët heroike” që këndoheshin për gratë suliote dhe Bubulinën tregon se si figura e saj ishte integruar në folklorin epik të Ballkanit, duke u bërë simbol i rezistencës kundër tiranisë.
Një trashëgimi e përbashkët
Dokumenti i vitit 1867 nga Vjena shërben si një thirrje për të parë historinë jo përmes shikimit gjysmak e njëanësor të nacionalizmave moderne ngushtuese, por përmes realitetit shumëplanësh të shekullit të 19-të. Dhaskarina Pinoçi – Bubulina mbetet “Heldin des griechischen Freiheitskampfes” (Heroina e luftës greke për liri), por rrënjët e saj, forca e saj karakteriale dhe kodi mbi të cilin ajo ndërtoi autoritetin e saj, ishin thellësisht shqiptare.
Ajo përfaqëson atë shtresë të historisë ku identiteti shqiptar shërbeu si motori i lëvizjeve të mëdha çlirimtare në Ballkan. Siç e dëshmon edhe Johann Georg von Hahn, Bubulina e Species është dëshmia e gjallë e një “Andauer” (qëndrueshmërie) të shpirtit të lirë shqiptar, që nuk njihte kufij as në tokë e as në det. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
———————-
Referuar
J.G. von Hahn të publikuara në “Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Classe. Fünfzehnter Band. Wien, 1867
