Nga një vështrim investigativ mbi arkivat e harruara të Athinës së shekullit të 19-të
Sot, në epokën e nacionalizmave digjitalë dhe revizionizmit historik që shpesh tenton të mjegullojë kufijtë e identitetit, mjafton të gërmosh në pluhurin e bibliotekave të shekullit të 19-të për të gjetur të vërteta që sot duken “të harruara”. Aty ku lindi historiografia moderne ballkanike, dokumentet e kohës të shkruara nga vetë dijetarët grekë nuk lënë vend për interpretime: Gjergj Kastrioti ishte, pa asnjë ekuivok, “Heroi i Shqipërisë”.
Një titull që nuk lejon dyshime: Hegjemoni i Shqipërisë
Nëse hedhim sytë mbi botimin monumental të vitit 1848 (Athinë), të titulluar “Γεώργιος Καστριώτης ο μετονομασθείς Σκεντέρμπεης, Ηγεμόνας της Αλβανίας” (Gjergj Kastrioti i mbiquajtur Skënderbe, Hegjemon i Shqipërisë), shohim se si akademia greke e asaj kohe e trajtonte figurën e tij. Në prolegomena (hyrjen) e këtij teksti grek (f. 9), bëhet një pohim që sot tingëllon si një leksion për revizionistët:
“Midis luftëtarëve të shekullit të 15-të, nëse ka dikë të denjë të quhet i Madh, ky padyshim është Heroi i Shqipërisë, Skënderbeu.”
Këtu nuk bëhet fjalë për një “hero të përgjithshëm ballkanik” apo një figurë hibride pa atdhe. Akademikët e asaj kohe, si botuesi Aleksandër Ikariola, e lidhnin legjitimitetin e tij drejtpërdrejt me tokën dhe kombin që ai përfaqësonte: Albania (Shqipëria). Për ta, Skënderbeu ishte simboli i rezistencës që mbrojti jo vetëm krishtërimin, por konkretisht sovranitetin e trojeve arbërore.
Rezistenca Shqiptare në sytë e Konstantinos Paparrigopoulos
Ndoshta dëshmia më dërrmuese vjen nga “babai” i historisë moderne greke, Konstantinos Paparrigopoulos. Në veprën e tij epokale “Historia e Kombit Grek”, ai e përshkruan rrethimin e Krujës si “vatrën kryesore të rezistencës së kryengritjes shqiptare”.
Në këtë kontekst, historiografia serioze greke e kohës e shihte Skënderbeun përmes tre shtyllave të qarta:
- Ο Ηγεμόνας της Αλβανίας (Udhëheqësi i Shqipërisë): Një titull i përsëritur në pothuajse çdo dokument arkivor të asaj periudhe.
- Strategu gjenial: I cili me një ushtri të vogël (nga 3,000 deri në 30,000 burra) mposhti qindra mijëra osmanë, duke u kthyer në një legjendë të gjallë për të gjithë popujt e robëruar.
- Mbrojtësi i Krishterimit: Një titull që shërbeu si urë lidhëse kulturore me Greqinë dhe Evropën, por që në asnjë moment nuk u përdor për të tjetërsuar kombësinë e tij shqiptare.
Miti dhe Shpata: Admirimi përtej kufijve
Dokumentet e kohës (f. 11 & 12 të arkivit të vitit 1848) rrëfejnë me një lloj admirimi gati mitik historinë e shpatës së tij “Damaskine”. Kur Sulltan Mehmeti, i mahnitur nga bëmat e Skënderbeut, kërkoi shpatën e tij për ta provuar, dhe asnjë nga njerëzit e tij nuk mundi ta përdorte me sukses, përgjigja e Skënderbeut mbeti epike:
“Mehmeti mund të ketë shpatën time, por jo dorën që e përdor atë.”
Kjo anekdotë, e përfshirë në botimet greke, tregon se për akademikët dhe autorët grekë të shekullit të 19-të, Skënderbeu nuk ishte thjesht një figurë historike e ftohtë, por një ikonë e pathyeshmërisë ballkanike, identiteti i të cilit ishte i rrënjosur fort dhe padiskutueshëm në Shqipëri.
Një thirrje për objektivitet shkencor
Revizionizmi i sotëm, i cili shpesh ushqehet nga politika e ditës dhe dëshira për të “përvetësuar” figura historike, bie ndesh me trashëgiminë e vetë intelektualëve grekë të dy shekujve më parë. Ata, në kërkim të një identiteti evropian dhe të përbashkët kundër osmanizmit, e nderonin Gjergj Kastriotin si fqinjin e tyre të madh shqiptar, pa pasur nevojë të “vidhnin” origjinën e tij.
Historiografia nuk duhet të jetë një fushëbetejë për egocentrizma kombëtarë, por një pasqyrë e së vërtetës. Dhe e vërteta, siç e tregojnë këto dokumente të vitit 1848, është e shkruar me germa greke, por me gjak dhe shpirt shqiptar. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referencat kryesore:
- Γεώργιος Καστριώτης ο μετονομασθείς Σκεντέρμπεης, Ηγεμόνας της Αλβανίας, Botuar nga Aleks. Ikariola, Athinë, 1848.
- Konstantinos Paparrigopoulos, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (Historia e Kombit Grek), Vol. 5.
- Arkiva e Bibliotekës Vlachogianni, Athinë.
