Nga një hulumtim mbi arkivat e Shoqatës Filologjike Greke të Kostandinopojës (1861-1923), rishfaqet teza monumentale e mjekut dhe dijetarit Konstantinos Vassiadis: Lidhja organike mes Pelasgëve, Grekëve dhe Shqiptarëve si pasardhës të drejtpërdrejtë të qytetërimit të lashtë.
Kostandinopoja: Fari i epistëmës kundër propagandës
Në vitin 1861, në zemër të Kostandinopojës, u themelua Shoqata Filologjike Greke (Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος), një institucion që do të shërbente si drita intelektuale e helenizmit në Perandorinë Osmane. Ndër themeluesit e saj shkëlqente figura e Konstantinos Heroclis Vassiadis, një doktor i mjekësisë i diplomuar në Universitetin e Berlinit, me origjinë nga Delvinaqi i Janinës, asokohe qendër e rëndësishme, banuar nga shqiptarët.
Krah tij qëndronte Presidenti i parë, Stefanos Karatheodoris, mjeku personal i Sulltan Mahmudit II dhe një poliglot që fliste shtatëmbëdhjetë gjuhë. Ky mjedis intelektual i nivelit më të lartë—ku bënte pjesë edhe nipi i Karatheodorit, matematikani i famshëm që bashkëpunoi me Einstein-in—nuk mund të prodhonte asgjë më pak se të vërteta shkencore të bazuara në studime rigoroze.
Pelasgët: Civilizuesit e “barbarizuar” nga historia
Në vëllimin e parë të punimeve të Shoqatës (1863), Vassiadis ndërmerr një mbrojtje pasionante të Pelasgëve. Ai argumenton se historianët modernë, të nisur nga një zell i tepruar për kulturën klasike greke, u kanë bërë një padrejtësi të madhe Pelasgëve duke i quajtur “barbarë”.
Sipas Vassiadis:
- Pionierët e Qytetërimit: Pelasgët ishin të parët që futën në Greqi elementet e fesë, bujqësisë, ndërtimit dhe pjekjes së bukës.
- Feja e Përbashkët: Lidhja mes Grekëve dhe Pelasgëve vërtetohet përmes fesë; perënditë e tyre kishin origjinë të përbashkët Heleno-Pelasgjike dhe jo Egjiptiane, siç pretendonte gabimisht Herodoti.
- Zeusi i Dodonës: Hyjnia supreme e tyre ishte Zeusi Dodoneas, “Pelasgjiku”, të cilit i falej edhe Akili në vargjet e Homerit.
Gjuha Shqipe: “motra e madhe” e greqishtes
Një nga pikat më kulminante të studimit të Vassiadis është analiza gjuhësore. Ai deklaron me guxim shkencor se:
“Gjuha Pelasgjike ishte motra e madhe e Greqishtes”.
Ai e krahason këtë lidhje me marrëdhënien që ka sot Gjermanishtja me Holandishten apo Danishten, ose Latinishtja me dialektet e ndryshme italiane. Sipas tij, kur një komb qytetërohet dhe kultivon gjuhën e tij përmes shkrimit dhe poezisë, ajo bëhet një vegël e lartë intelektuale (si Greqishtja), ndërsa dialektet lokale ruhen si idiomatika vendase.
Shqiptarët: Trashëgimtarët e “Pelasgëve hyjnorë”
Deklarata më tronditëse për historiografinë e kohës (dhe një goditje ndaj propagandave sllavo-bullgare që kërkonin të tjetërsonin Ballkanin) gjendet në faqen 78 të punimit të tij. Vassiadis identifikon drejtpërdrejt Shqiptarët si pasardhësit e mbijetuar të Pelasgëve të lashtë:
- Pasardhësit e Mbijetuar: Ai i quan shqiptarët “pasardhësit e mbijetuar të Pelasgëve hyjnorë” (περισωθέντες απόγονοι των δίων Πελασγών).
- Ethosi Bujar: Ai vlerëson “shqiptarët zemërmëdhenj” (μεγάθυμοι Αλβανοί) për karakterin e tyre fisnik dhe etikën që i bashkon me rrënjët e lashta.
- Procesi i Integrimit: Ai vëren se shqiptarët, duke u integruar në kulturën greke, ofrojnë si “taksë mirënjohjeje” moralin e tyre trimëror dhe shpirtin e madh.
Drita kundër errësirës
Ky artikull i vitit 1863 nuk është thjesht një dokument historik, por një dëshmi e faktit se elita ortodokse helene e Kostandinopojës e njihte dhe e pranonte autoktoninë dhe rëndësinë e “Albanëve” si element kyç i pellgut mesdhetar. Për vëllezërit arbërorë, këto shkrime të paraardhësve janë thirrje për të studiuar të vërtetën që shpesh është mbuluar nga mjegulla e politikës moderne. Siç shprehet edhe thirrja e sotme: “Drita do të mposhtë errësirën!” Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referenca :
- Punimet e Shoqatës Filologjike Greke në Kostandinopojë, Vëllimi 1, Shtypshkronja “Byzantium”, 1863 (Faqet 75-78).
- Studimet e Dr. Konstantinos Heroclis Vassiadis mbi Pelasgët.
