Rilindja e pellasgjikës në detet e Heladës
Mbi veprën “Noctes Pelasgicae” dhe rolin e shqipes në formësimin e shtetit modern grek.
Në mesin e shekullit të 19-të, Athina ishte qendra e një debati të ethshëm intelektual mbi origjinën e kombit dhe gjuhës. Në vitin 1855, një mjek i marinës mbretërore greke me origjinë gjermano-gëtungene, Dr. Carolus Henricus Theodorus Reinhold, publikoi një vepër që do të trondiste mjediset akademike: “Noctes Pelasgicae” (Netët Pellasgjike). Teza e tij ishte sa e guximshme, aq edhe e bazuar në realitetin e përditshëm të anijeve luftarake greke: Gjuha shqipe ishte gjuha e vërtetë e flotës greke.
Dr. Reinhold dhe zbulimi i “Sodalis” pellasgë
Reinhold nuk ishte thjesht një teoricien. Si mjek primar i klasit mbretëror (classis Regiae medici primarii), ai kaloi vite në bordin e anijeve greke. Në parathënien e tij latinisht, ai shkruan me admirim për kolegët e tij detarë, të cilët i quan “Pellasgë” (Amabili Pelasgorum).
“U magjepsa nga ëmbëlsia e gjuhës së tyre dhe vura re pasurinë e saj… saqë harxhova çdo orë të lirë nga mjekësia për të mësuar këtë idiomë elegante të shokëve të mi,” shprehet Reinhold.
Për Reinholdin, gjuha shqipe (të cilën ai e quan Albanici sermonis) nuk ishte një dialekt i huaj, por një “bashkëgjakëtare” e greqishtes dhe latinishtes (Graecae pariter ac Latinae consanguinea). Ai argumenton se për të kuptuar gjenialitetin e lashtë grek, duhet njohur afërsia intime mes fjalorit shqip dhe atij grek.
Shqipja në det: Realiteti sociolinguistik
Pse shqipja ishte gjuha e flotës? Përgjigjja gjendet në përbërjen etnike të ishujve detarë si Hydra, Spetses dhe Psara. Këto ishuj, që përbënin shtyllën kurrizore të marinës greke gjatë Revolucionit të vitit 1821, populloheshin pothuajse tërësisht nga arvanitasit.
Kapitenët e mëdhenj si Miaoulis, Kunduriotis dhe Bubulina e kishin shqipen gjuhë amtare. Në kuvertat e anijeve, urdhrat jepeshin në një gjuhë që Reinholdi e kodifikon me përpikëri në tabelat e tij gramatikore. Ai dokumenton lakimin e emrave si:
- Baruch — Baruchu
- Krah — Krahu
- Gjak — Gjaku
- Bark — Barku
Këto studime, të paraqitura në veprën e tij, shërbyen si një urë lidhëse mes gjuhësisë krahasuese dhe identitetit kombëtar.
Teza pellasgjike dhe muret e akropolit
Interesi për shqipen si “gjuhë pellasgjike” nuk ishte vetëm gjuhësor, por edhe arkeologjik. Tekstet e kohës i referohen mureve të lashta të Akropolit si “Muret Pellasgjike” (Πελασγικόν τείχος). Referencat nga Aristofani dhe Pausania përdoren për të treguar se themelet e qytetërimit grek ishin ndërtuar mbi një substrat pellasg, pasardhësit e të cilëve shiheshin shqiptarët e kohës.
Ky lloj mendimi kulmon në fund të shekullit të 19-të me autorë si Leontios K. Leontiou, i cili në veprën e tij “Çështja Shqiptare” (1897), citon letrën e famshme të Gjergj Kastriotit Skënderbeut drejtuar Princit të Tarantos. Skënderbeu deklaron me krenari:
“Mëso se ne jemi pasardhës të Epirotëve, që dërguan Pirron kundër Romakëve, dhe pasardhës të Maqedonasve, që nxorrën Aleksandrin fitimtar deri në Indi.”
Mitet dhe realiteti: Dekonstruksioni i historisë
Ndërsa gjuha e flotës ishte një realitet i prekshëm, procesi i shtetformimit grek shpesh u përpoq të krijonte narrativa të reja. Një shembull i tillë është debati mbi “Shkollën e Fshehtë” (Kryfo Scholeio). Studimet moderne dhe tekstet e kohës (si ato mbi Monastirin e Pentelit) sugjerojnë se shumë nga këto tregime ishin mite të krijuara në mesin e shekullit të 19-të për të forcuar rolin e kishës, ndërkohë që realiteti i bashkëpunimit luftarak shqiptaro-grek ishte i bazuar në aleanca gjaku dhe gjuhe në fushëbetejë.
Vepra e Dr. Reinholdit dhe dokumentet e bashkëngjitura mbeten një dëshmi e fuqishme e një epoke kur kufijtë gjuhësorë ishin më porozë se sot. Shqipja, nën emrin e “Pellasgjikës”, nuk ishte thjesht një gjuhë malësish, por mjeti i sofistikuar i komunikimit të asaj flote që siguroi lirinë e Egjeut.
Sot, këto dokumente na ftojnë të rishikojmë historinë e Ballkanit jo si një seri konfliktesh të izoluar, por si një bashkëveprim të thellë kulturor ku fjalët e shqipes së kulluar (fjalë të dokumentuara nga Reinhold) ishin pjesë e të njëjtës melodi heroike që dëgjohej në kuvertat e anijeve të lirisë. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
