Nga këndvështrimi i historiografisë perëndimore dhe teksteve klasike antike
Ballkani ka qenë historikisht një udhëkryq popujsh, por edhe një fushëbetejë narrativash historike. Një nga tezat më të keqpërdorura në qarqet pseudo-historike të disa vendeve fqinje (veçanërisht atyre serbe dhe greke) është pretendimi se shqiptarët nuk janë autoktonë në Ballkan, por të ardhur në Mesjetë nga “Albania e Kaukazit” (sot në territoret mes Gjeorgjisë, Armenisë dhe Azerbajxhanit).
Megjithatë, një rishikim i kujdesshëm i burimeve klasike antike, i hartave etnografike evropiane të shekullit të 19-të dhe i teksteve të mirëfillta akademike mbi Mesjetën, jo vetëm që e hedh poshtë këtë spekulim, por e përmbys atë plotësisht. Fakte të tilla tregojnë qartë se kush ishin banorët autoktonë (Ilirët/Shqiptarët) dhe kush ishin popullsitë që migruan më vonë (Sllavët/Serbët).
Përmbysja e teorisë kaukaziane: Nga Thesalia në Kaukaz
Baza e spekulimit kaukazian qëndron te një koincidencë toponimike: ekzistenca e një rajoni të quajtur “Albania” në Kaukazin e lashtë. Ata që mbrojnë tezën e ardhjes së shqiptarëve nga ky rajon në Ballkan gjatë Mesjetës, injorojnë qëllimisht burimet themelore të antikitetit, të cilat tregojnë një lëvizje në drejtimin e kundërt: nga Ballkani drejt Kaukazit.
Kjo e vërtetë doli në dritë në mënyrë të shkëlqyer nga filologu dhe studiuesi i shquar arvanitas, Panagiotis D. Koupitoris (nga ishulli i Hidrës), në veprën e tij “Studime Shqiptare – Traktat Historik dhe Filologjik mbi Gjuhën dhe Kombin e Shqiptarëve” (Αλβανικαί Μελέται), botuar në Athinë në vitin 1879.
Në faqet 25 dhe 26 të këtij libri, Koupitoris mbledh citimet e autorëve më të rëndësishëm të antikitetit greko-romak, si Straboni, Taciti, Justini dhe Plutarku:
Taciti (Annals 6.34): Shkruan shprehimisht se Iberët dhe Albanët e Kaukazit pretendonin se e kishin origjinën nga thesalët (në Greqinë e sotme qendrore), të cilët kishin shkuar atje me Jasonin gjatë ekspeditës së Argonautëve (“feruntque se Thessalis ortos, qua tempestate Iaso… Colchos repetivit”).
Straboni dhe Heroi i Lashtësisë: Gjeografi i lashtë Straboni konfirmon praninë e tempujve dhe nderimeve për Jasonin dhe Herkulin në territoret e Kaukazit, duke vërtetuar lidhjen e hershme (ndoshta pellazgjike) të banorëve të atjeshëm me Gadishullin Ballkanik.
Albanët e Kaukazit nuk erdhën në Ballkan në Mesjetë. Përkundrazi, autorët antikë besonin se Albanët e Kaukazit ishin degëzime të fiseve shumë të lashta ballkanike (nga Thesalia) që kishin migruar drejt Lindjes në kohët mitologjike. Fakti që këtë argument e ngriti një arvanitas i asimiluar në shoqërinë greke, duke shkruar në një greqishte të pastër arkaizuese, tregon jo vetëm thellësinë e integrimit të arvanitasve, por edhe dëshirën e tyre për të mbrojtur të vërtetën historike të kombit nga i cili rridhnin.
Hartat etnografike të Europës: Konsensusi i shekullit të 19-të
Nëse kthehemi te shkenca evropiane e periudhës para-moderne, identifikimi i shqiptarëve si popullsi autoktone ballkanike ishte i padiskutueshëm. Kjo dëshmohet qartë në “Hartën Etnografike të Evropës në Kohët më të Hershme” (Botimi i Dytë, 1841), e cila ilustron “Historinë Natyrore të Njeriut” të Dr. Prichard.
Në legjendën e kësaj harte (pika 16), territori i gjerë që përfshin bregdetin e Adriatikut, Epirin dhe brendësinë e Ballkanit Perëndimor klasifikohet nën një emërtim të vetëm etnografik:
“16. Illyrian or Skipetarian or Albanian Race” (Raca Ilire ose Shqiptare ose Albane).
Hartografët dhe antropologët britanikë të kohës nuk kishin asnjë dyshim: Ilirët e lashtë, “Skipetarët” e vetë-emërtuar dhe “Albanët” (emërtimi ndërkombëtar) ishin e njëjta racë dhe popullsi autoktone që banonte në trojet e veta në Ballkan. Asnjë hartë serioze evropiane e asaj kohe nuk i vendos shqiptarët si ardhacakë nga Kaukazi.
Kush janë ardhacakët e vërtetë në Ballkan?
Për të hedhur dritë mbi lëvizjet e popullsive në Mesjetë, mjafton t’i referohemi historiografisë klasike perëndimore. Në librin “A History of Medieval Civilization in Europe” (Historia e Qytetërimit Mesjetar në Evropë) nga Ross William Collins (Universiteti i Albertës), kapitulli XXXIII sqaron në mënyrë përfundimtare demografinë e Gadishullit Ballkanik.
Duke folur për periudhën pas Perandorit Justinian, Collins shkruan:
“Një nga grupet më të rëndësishme të këtyre sllavëve ishin Serbët, të cilët Perandori Heraklius (610-641)… i lejoi të pushtonin pjesën perëndimore të gadishullit. Në veri të serbëve, midis lumit Drava dhe Adriatikut, ishin farefisi i tyre, Kroatët. Ardhja e këtyre popujve shtyu drejt jugut banorët origjinalë Ilirë, të cilët që nga viti 1079 njihen si Shqiptarë.” (Fq. 718)
Ky paragraf shkencor shkërmoq çdo narrativë të shtrembëruar:
Sllavët (Serbët/Kroatët) identifikohen qartë si migrues të ardhur nga veriu në shekullin e 7-të pas Krishtit. Shqiptarët identifikohen shprehimisht si “banorët origjinalë Ilirë” (the original Illyrian inhabitants). Viti 1079 (koha e përmendjes nga Ataliati) shënon vetëm kohën kur emri “Alban/Arban” filloi të përdorej masivisht në kronikat ndërkombëtare mesjetare për këtë popullsi, jo vitin e “mbërritjes” së tyre.
Përpjekja për të tjetërsuar historinë e shqiptarëve duke i paraqitur ata si popullsi migratore nga Kaukazi nuk është gjë tjetër veçse një manipulim i nxitur nga axhenda nacionaliste e shekujve 19-të dhe 20-të, që synonin justifikimin e ekspansionit territorial në kurriz të tokave shqiptare.
Burimet e pakontestueshme – nga historianët e Romës së Lashtë (Taciti), te studiuesit vizionarë arvanitas (Koupitoris), hartografia britanike e shekullit të 19-të (Prichard) dhe historiografia moderne universitare (Collins) – konvergojnë në një pikë të vetme: Shqiptarët janë pasardhësit autoktonë të Ilirëve. Migrimi kaukazian është një mit për shqiptarët, dhe nëse pyesim se kush migroi në Ballkan gjatë Mesjetës së Hershme, përgjigjen na e japin kronikat bizantine: ishin fiset sllave.
