Ushtruesja e detyrës së Presidentes Albulena Haxhiu u dorëzoi shtetësinë e Kosovës Joe dhe Shirley Cloyes DioGuardit — çiftit që kur shumë heshtnin, folën; kur shumë largoheshin, qëndruan.
Prishtinë — Në një ceremoni të veçantë në zyrën e Presidencës, ushtruesja e detyrës së Presidentes së Republikës së Kosovës, Albulena Haxhiu, ua dorëzoi dekretin e shtetësisë së Kosovës ish-kongresistit amerikan Joe DioGuardi dhe bashkëshortes së tij, Shirley Cloyes DioGuardi. Njohja zyrtare vjen si kulm i dekadave të angazhimit të papalëkundur të çiftit DioGuardi për lirinë, pavarësinë dhe dinjitetin e shqiptarëve, në kohë kur kjo çështje ishte ende e pasigurt dhe shpesh indiferente për sytë e botës perëndimore.
Siç bëhet e ditur nga veprimtari i njohur Behlul Gashi, anëtar i Lidhjes Qytetare Shqiptaro-Amerikane (AACL), dhënia e shtetësisë për çiftin DioGuardi u konkretizua pikërisht në kuadër të festimeve të 37-vjetorit të themelimit të kësaj lige.
Joe DioGuardi: Zëri shqiptar në Kongres
Joe DioGuardi — kongresist republikan nga Nju Jorku në vitet 1985–1989 dhe ish-kryetar i Lidhjes Qytetare Shqiptaro-Amerikane — ka qenë ndoshta avokati më i fortë dhe më i vazhdueshëm i çështjes shqiptare brenda institucioneve politike amerikane. Ai nuk u mjaftua me fjalime — ai veproi.
Në vitet ’90, kur Serbia po ushtronte represion sistematik mbi shqiptarët e Kosovës dhe bota ende nuk e kishte kuptuar plotësisht seriozitetin e situatës, DioGuardi solli fizikisht senatorë dhe kongresmenë amerikanë në Prishtinë. Ai donte që vendimmarrësit amerikanë ta shihnin me sytë e tyre çfarë po ndodhte — jo ta lexonin në raporte diplomatike.
Roli i tij ishte vendimtar në ndërkombëtarizimin e krizës së Kosovës, në sensibilizimin e opinionit publik amerikan dhe në ushtrimin e presionit ndaj administratave të ndryshme amerikane për të ndërhyrë. Kur NATO ndërhyri në vitin 1999 dhe kur Kosova shpalli pavarësinë më 2008, emri i DioGuardit ishte ndër ata pak amerikanë jorajonalë që e kishin bërë të mundur atë rrugëtim.
Shirley Cloyes DioGuardi: Pena si armë kundër propagandës
Nëse Joe DioGuardi ishte zëri publik, Shirley Cloyes DioGuardi ishte mendja analitike pas shumë prej betejave të fituara në opinion. Këshilltare e posaçme e Lidhjes Qytetare Shqiptaro-Amerikane për çështje të Ballkanit, ajo ka shkruar, dokumentuar dhe ekspozuar me kujdes dhe guxim atë që shumë diplomatë nuk guxonin ta thonin me emër.
Në maj të vitit 2006, ndërkohë që bisedimet për statusin final të Kosovës sapo po nisnin, Shirley Cloyes DioGuardi publikoi një analizë të hollësishme dhe të guximshme ku ekspozoi me fakte konkrete mekanizmat e lobimit serb në Uashington — duke përfshirë kontratat me firmën e fuqishme ligjore “Venable LLP”, financimin prej 600 mijë dollarësh të Këshillit Kombëtar Serb për Kosovën e Metohinë, si dhe rrjetin e analistëve dhe “ekspertëve” të paguar që shkruanin opinione në gazeta si “The Washington Times” dhe “The Baltimore Sun” — duke u paraqitur si zëra neutralë, ndërkohë që ishin instrumente të drejtpërdrejta të propagandës beogradase.
Ajo ekspozoi me emra dhe fakte se qëllimi i Beogradit nuk ishte vetëm rezistenca diplomatike, por instalimi i frikës: paraqitja e shumicës shqiptare të Kosovës si “forcë myslimane potencialisht armiqësore në zemër të Evropës” — një gënjeshtër raciste dhe politikisht e llogaritur, veçanërisht në klimën e pasigurisë pas 11 shtatorit.
Kundër kësaj narrative, Shirley Cloyes DioGuardi shkroi me qartësi: shqiptarët, si myslimanë, katolikë dhe ortodoksë sekularistë, kishin jetuar brezi pas brezi në harmoni fetare. Dhe si provë e pakontestueshme, ajo rikujtoi faktin historik se Shqipëria ishte vendi i vetëm që mund të pohonte me krenari se kishte shpëtuar të gjithë hebrenjtë brenda kufijve të saj gjatë Holokaustit — me ndihmën aktive të shqiptarëve të Kosovës, Malit të Zi dhe Maqedonisë.
Paralajmërim që s’u dëgjua: Rreziku i heshtjes shqiptare
Në të njëjtin shkrim të vitit 2006, Shirley Cloyes DioGuardi shprehu një paralajmërim që do të duhej të ishte lexuar me kujdes nga liderët politikë shqiptarë — por që, me sa duket, nuk u muar seriozisht:
“Shqiptarët kanë vazhduar ta nënvlerësojnë nevojën për marrëdhënie publike dhe lobim kompetent në ShBA dhe nuk kanë arritur dot të reagojnë kundër propagandës serbe nga besimi se ajo paraqet një ekstremizëm anësor, ndërsa rasti i Kosovës dhe pavarësia e saj — një çështje e drejtë që do të triumfojë mbi bazën e meritave dhe realitetit që nuk fshihet dot.”
Kjo vërejtje ishte profetike. Lufta mediatike dhe diplomatike nuk ndalon kurrë, dhe merita vetëm e çështjes nuk bën lobim — njerëzit e angazhuar, burimet dhe strategjia e qartë bëjnë lobim.
Kohë e humbur: Kur lobimi u braktis
Pikërisht ky paralajmërim i Shirley Cloyes DioGuardit merr dimension tragjik kur shikohet në dritën e viteve që pasuan pavarësinë. Nën presidencën e Hashim Thaçit, Kosova ndërroi kurs. Vend të strukturave profesionale të avokimit ndërkombëtar dhe kontratave të lobimit në Uashington — mjete që kishin qenë thelbësore në arritjen e pavarësisë — u zunë nga rrethi i ngushtë i konsulentëve joformalë: figurat e tilla si Berat Buzhala, Agon Maliqi dhe një galaktikë OJQ-sh e mediash të afërta me pushtetin.
Kontratat e lobimit amerikan u ndërprenë. Kontaktet institucionale u dobësuan. Narrativa e Kosovës në Uashington filloi të varohej, pikërisht në momentin kur shtetet e reja anëtare të NATO-s dhe rivalitetet e reja gjeopolitike kërkonin prani aktive diplomatike.
Ajo që DioGuarditë e kishin ndërtuar me dekada pune — besueshmëri, kontakte, prezencë — rrezikonte të shpërbëhej jo nga armiqtë e Kosovës, por nga indiferenca dhe mendjemadhësia e miqve të saj të rinj.
Dekreti: Njohje e vonuar, por e merituar
Dorëzimi i dekretit të shtetësisë nga ushtruesja e detyrës Albulena Haxhiu vjen si njohje institucionale e gjithë kësaj historike. Është një akt i drejtë dhe simbolikisht i rëndësishëm — megjithëse, siç do të kishin thënë vetë DioGuarditë, simbolet nuk zëvendësojnë strategjinë.
Kosova ka sot shtetësinë e saj — e fituar edhe falë punës së palodhur të çiftit DioGuardi. Por sfida me të cilën ata u përballën gjatë vitit 2006 — nevoja për lobim profesional, për narrativë të qëndrueshme, për prani aktive në Washington — mbetet po aq aktuale sot sa ishte atëherë.
Ndoshta, bashkë me dekretin e shtetësisë, Kosova duhet të pranojë edhe mesazhin që Shirley Cloyes DioGuardi e shkroi para gati dy dekadash: e drejta e çështjes nuk mjafton — duhet edhe dora që e mbron. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
