Rrënjët e pashkëputura të një kombi
Argumentet historike të Mehmet Bej Konicës mbi vazhdimësinë e popullit shqiptar që nga antikiteti e deri në periudhën e Skënderbeut.
Në vitin 1918, ndërsa bota po dilte nga hiri i Luftës së Parë Botërore, Mehmet Bej Konica, delegat i Federatës Pan-Shqiptare “Vatra”, hartoi një dokument monumental për t’u shpjeguar Fuqive të Mëdha identitetin e një kombi shpesh të keqkuptuar. Ky dokument nuk ishte thjesht një kërkesë diplomatike, por një traktat i mirëfilltë historik që mbron të drejtën e shqiptarëve për vetëvendosje përmes dëshmive të pakontestueshme të lashtësisë së tyre.
Antikiteti: Agimi i racës më të vjetër në Ballkan
Konica e nis argumentin e tij me një konstatim të fuqishëm: shqiptarët janë pasardhësit e drejtpërdrejtë të fiseve të pavarura që banojnë në Gadishullin Ballkanik që nga agimi i historisë. Sipas tij, autorët klasikë konfirmojnë se këto fise nuk ishin helenë; madje, helenët e asaj kohe i quanin ata “barbarë”.
Sipas studimit, tre grupet kryesore që formuan palvën e këtij populli ishin:
- Maqedonasit: Emri i vjetër i Maqedonisë, “Emathia”, rrjedh me gjasë nga fjala shqipe “E-madhia”.
- Ilirët: Konica e interpreton emrin “Iliri” përmes fjalës shqipe “liri”, duke e cilësuar si “toka e të lirëve”.
- Epirotët: Straboni dëshmon se të tre këto grupe flisnin të njëjtën gjuhë dhe kishin doke të ngjashme.
Një pikë kyçe akademike e dokumentit është pohimi se gjuha shqipe është pasardhësja e drejtpërdrejtë e gjuhës së folur nga Aleksandri i Madh i Maqedonisë dhe Mbreti Pirro i Epirit. Kjo vazhdimësi gjuhësore shërben si prova kryesore e identitetit kombëtar që i ka rezistuar shekujve.
Periudha Klasike: Civilizimi dhe marrëdhënia me Romën
Në periudhën klasike, shtrirja e Ilirisë dhe Epirit ishte e gjerë, duke nisur nga afërsia e Triestes e deri në Gjirin e Artës. Dokumenti thekson se, ndërsa ana jugore e gjirit banohej nga helenët, ana veriore ishte tërësisht epirote.
Konica vë në dukje se ilirët kishin arritur një shkallë të lartë qytetërimi përpara pushtimit romak:
- Industria: Ata ishin ndër të parët që prodhuan dhe eksportuan hekur.
- Qëndresa: Romës iu deshën rreth dy shekuj luftëra të ashpra për t’i nënshtruar këto fise trime.
- Geni Shqiptar në Perandori: Edhe pas pushtimit, forca intelektuale e vendasve bëri që të mposhturit të bëheshin sundimtarë. Perandore si Kostantini i Madh, Diokleciani dhe Justiniani ishin të gjakut vendas.
Po ashtu, Konica argumenton se krishterimi mbërriti herët në këto troje përmes Shën Palit, i cili predikoi “rreth e rrotull Ilirisë”, duke e bërë atë misionarin e parë ndër shqiptarët.
Mesjeta: Qëndresa ndaj dyndjeve dhe Epoka e Skënderbeut
Periudha mesjetare shënohet nga përplasja me dyndjet barbare. Ndërsa sllavët u përhapën në rajon nga shekulli VII, popullsia ilire e jugut u mbrojt në malet e Shqipërisë së sotme, duke ruajtur të paprekur gjuhën dhe zakonet e tyre kundrejt çdo të ardhuri.
Dokumenti detajon ndarjen fetare pas Skizmës së Madhe të vitit 1054:
- Veriu (Gegët): Mbetën besnikë ndaj Romës dhe kishës katolike.
- Jugu (Toskët): Ranë nën ndikimin e kishës ortodokse bizantine.
Një pjesë e rëndësishme e shkrimit të Konicës i kushtohet shtypjes nën sundimin sllav, veçanërisht nën Kodin e Stefan Dushanit (1349), i cili parashikonte dënime të rënda deri në vdekje për katolikët shqiptarë që refuzonin konvertimin. Megjithatë, me vdekjen e Dushanit, shqiptarët ishin të parët që u çliruan, duke rimarrë qytete si Ohri, Kosturi, Peja dhe Prizreni.
Kulmi i mesjetës shqiptare vjen me figurën e Gjergj Kastriotit, Skënderbeut. Konica e portretizon atë si “mburojën e krishterimit”, i cili për 24 vite mbajti larg ushtritë osmane. Pas vdekjes së tij më 1467, Shkodra (një nga kryeqytetet më të vjetra të Evropës, e përmendur që më 604 para Krishtit si Scodra) ra në vitin 1479 pas një rrethimi heroik.
Një dokument monumental, që duhet të zërë vend në mendjet dhe zemrat e patriotëve
Përmes këtij dokumenti, Mehmet Konica dëshmon se shqiptarët nuk janë një krijesë e re politike, por një komb me rrënjë të thella që lidhin antikitetin pellazgo-ilir me qëndresën mesjetare. Mesazhi i tij ishte i qartë: një popull që ka ruajtur gjuhën dhe shpirtin e pavarësisë nëpër stuhitë e shekujve, nuk mund të zhduket dhe meriton të jetojë i lirë në kufijtë e tij etnikë. Përgatiti Elis Buba / usalbanianmediagroup.com
Referenca: “The Albanian Question” (1918) i Mehmet Konicës.
